Një studim i ri shkencor, me autore Dr. Natyra Agani-Destani dhe Dr. Kaltrina Kelmendi, studiuese në fushën e psikologjisë në Universitetin e Prishtinës, hedh dritë mbi përvojat psikologjike të prindërve të fëmijëve me autizëm dhe sindromën Down në Kosovë.
Hulumtimi, i titulluar “Parental Stress, Resilience, and Posttraumatic Growth Among Parents With Children With Autism Spectrum Disorder and Down Syndrome in the Kosovar Context”, është publikuar më 29 tetor 2026 në revistën ndërkombëtare Focus on Autism and Other Developmental Disabilities.
Çfarë trajton studimi
Studimi përfshin 150 prindër dhe shqyrton marrëdhënien ndërmjet stresit prindëror, reziliencës dhe rritjes posttraumatike.
Rezultatet tregojnë një lidhje pozitive ndërmjet qëndrueshmërisë psikologjike dhe rritjes posttraumatike. Strategjitë e përballimit, optimizmi, këmbëngulja, dhembshuria dhe mbështetja familjare lidhen gjithashtu me nivele më të larta të kësaj rritjeje.
Cilat boshllëqe synon të adresojë publikimi?
Një nga kontributet kryesore të autoreve është zgjerimi i njohurive shkencore përtej kontekstit perëndimor, ku janë zhvilluar shumica e studimeve të mëparshme mbi stresin prindëror dhe rritjen posttraumatike. Në Kosovë, mbeten të nevojshme hulumtime mbi barrën emocionale dhe financiare të kujdesit, qasjen në shërbime profesionale, ndikimin e stigmës dhe dallimet ndërmjet familjeve në zona urbane e rurale.
Këto çështje kërkojnë studime të mëtejshme, veçanërisht për të kuptuar se cilat forma të mbështetjes janë më efektive për prindërit.
Pse është i rëndësishëm ky publikim për Kosovën?
Rëndësia e studimit shkon përtej kontributit akademik. Ai e vendos përvojën e prindërve kosovarë në diskutimin ndërkombëtar mbi shëndetin mendor, aftësitë përballuese dhe mbështetjen familjare. Për institucionet arsimore, shëndetësore dhe sociale, gjetjet ofrojnë një pikënisje për zhvillimin e programeve të këshillimit psikologjik, grupeve mbështetëse dhe shërbimeve të orientuara drejt gjithë familjes.
Një drejtim i rëndësishëm do të ishte përfshirja e prindërve në hartimin e politikave dhe vlerësimin e shërbimeve ekzistuese. Kjo do të ndihmonte në identifikimin e pengesave reale dhe përcaktimin e prioriteteve për ndërhyrje.
Kush duhet ta lexojë këtë studim dhe si mund të përdoren njohuritë e tij?
Ky publikim është veçanërisht i rëndësishëm për prindërit, mësimdhënësit, psikologët shkollorë, edukatorët dhe drejtuesit e institucioneve arsimore në Kosovë.
Prindërit mund ta përdorin për të kuptuar më mirë stresin që përjetojnë, për të identifikuar burimet e mbështetjes dhe për të kërkuar ndihmë profesionale pa ndjenjë faji.
Shkollat mund t’i shfrytëzojnë njohuritë për të zhvilluar komunikim më mbështetës me familjet, takime individuale dhe mekanizma bashkëpunimi me psikologët.
Profesionistët shëndetësorë dhe institucionet publike mund t’i përdorin gjetjet për të identifikuar nevojat e prindërve dhe për të planifikuar shërbime mbështetëse.
Studimi ofron një bazë të vlefshme për diskutim, ndërsa zbatimi praktik kërkon vlerësimin e nevojave konkrete të familjeve. Studimi i Dr. Agani-Destanit dhe Dr. Kelmendit thekson rëndësinë e njohjes së burimeve të qëndrueshmërisë, pa e minimizuar stresin që përjetojnë familjet.
Mirëqenia e prindërve duhet të trajtohet si pjesë përbërëse e mirëqenies së fëmijëve. Mbështetja e tyre psikologjike nuk duhet të mbetet vetëm përgjegjësi individuale, por të përfshihet në politikat dhe shërbimet institucionale në Kosovë.
Burimi shkencor:
Agani-Destani, N. & Kelmendi, K. (2026). Parental Stress, Resilience, and Posttraumatic Growth Among Parents With Children With Autism Spectrum Disorder and Down Syndrome in the Kosovar Context.
Revista shkencore: Focus on Autism and Other Developmental Disabilities.
Lexoni studimin origjinal këtu:
https://doi.org/10.1177/
Prinderimi.com
