Video-lojërat mund të jenë pjesë e rëndësishme e jetës së shumicës së djemve të rinj, por ato mbeten edhe një temë që ngjall mendime të kundërta. A janë të gjitha të dëmshme? Në këtë artikull, ekspertët shpjegojnë ndikimet e video-lojërave te fëmijët, duke u mbështetur në studime shkencore.
Video-lojërat te djemtë: Përfitimet, rreziqet dhe roli i prindërve
Sado të përhapura dhe të pëlqyera që janë video-lojërat, ato mbeten po aq të debatueshme. Prindërit i pëlqejnë, sepse i argëtojnë fëmijët, u ofrojnë një mënyrë tjetër për të bashkëvepruar me të tjerët dhe mund të ndihmojnë në zhvillimin e aftësive motorike dhe të zgjidhjes së problemeve. Por, në të njëjtën kohë, shpesh shqetësohen për ndikimin e tyre. Në fund të fundit, kur fëmija kalon gjithë ditën në dhomën e tij duke luajtur, prindërit mund të pyesin veten nëse nuk do të ishte më mirë që ai të kalonte kohë jashtë ose të lexonte një libër.
Prindërit gjithashtu e dinë se, kur fëmija është i përfshirë në një video-lojë, ata fitojnë kohë të çmuar për të përfunduar punët e shtëpisë, apo edhe për të pushuar disa minuta pa bërë asgjë. Megjithatë, shqetësimet për video-lojërat janë të arsyeshme, veçanërisht kur bëhet fjalë për ekspozimin ndaj armëve dhe dhunës.
Argumenti nr. 1: Video-lojërat mund të jenë të dobishme për djemtë
Video-lojërat, duam apo nuk duam, janë bërë pjesë e rëndësishme e jetës së shumë djemve të vegjël, qoftë përmes shokëve, qoftë përmes reklamave. Realiteti është se ato mund të sjellin përfitime të caktuara për fëmijët.
Fëmijët krijojnë miqësi përmes video-lojërave
Studimet kanë treguar se, veçanërisht për djemtë, video-lojërat mund të krijojnë mundësi për miqësi në kohët moderne. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një periudhë kur vetmia te djemtë dhe burrat po merr vëmendje gjithnjë e më të madhe.
Zishan Khan, mjek psikiatër për fëmijë dhe adoleshentë dhe drejtor mjekësor rajonal në Mindpath Health, shpjegon se ekzistojnë disa arsye të vlefshme pse djemtë mund të përfitojnë nga video-lojërat.
Sipas tij, ato janë një formë moderne e lojërave që dikur zhvilloheshin në lagje: një hapësirë për të garuar, për t’u lidhur me të tjerët dhe për të eksploruar identitetin. Lojërat me shumë pjesëmarrës dhe ato bashkëpunuese mund t’i forcojnë miqësitë, veçanërisht te fëmijët që hasin vështirësi në marrëdhëniet shoqërore jashtë internetit. Ato u ofrojnë një aktivitet të përbashkët dhe një mënyrë më pak stresuese për të bashkëvepruar.
Por ky nuk është përfitimi i vetëm. Studimet tregojnë se video-lojërat, veçanërisht ato ndërtuese si Minecraft, mund të nxisin kreativitetin dhe aftësinë për zgjidhjen e problemeve.
Dr. Khan pajtohet me këtë vlerësim dhe shton se disa lojëra mund të mbështesin zhvillimin njohës. Ato mund të ndihmojnë në përqendrim, në aftësitë vizuale-hapësinore dhe në zgjidhjen e problemeve. Disa studime kanë gjetur lidhje mes luajtjes së rregullt dhe rezultateve më të mira në detyra të caktuara njohëse.
American McGee, krijues i video-lojërave dhe themelues i Plushie Dreadfuls, i cili është gjithashtu prind, ka analizuar përfitimet dhe kostot e kësaj veprimtarie. Ai shprehet se lojërat mund t’i zhvillojnë këto aftësi dhe se ka vërejtur që fëmija i tij shkëlqen në disa prej tyre, krahasuar me bashkëmoshatarët që nuk luajnë. Sipas tij, përfitime të ngjashme mund të sjellin edhe lojërat dhe videot edukative.
Video-lojërat mund të nxisin biseda në familje
Edhe pse video-lojërat nuk janë të përsosura, përdorimi i përgjegjshëm i tyre mund t’u japë familjeve mundësi të diskutojnë për vlerat familjare, guximin dhe mënyrën se si duhet të reagojnë kur përballen me përmbajtje të dëmshme ose frikësuese. Fëmijët mund të mësojnë gjithashtu se si dhe me kë duhet të flasin kur hasin përvoja shqetësuese.
Video-lojërat i shtyjnë familjet të diskutojnë edhe për oraret, kufijtë dhe rëndësinë e masës. Studimet sugjerojnë se lojërat mund t’i përmirësojnë marrëdhëniet brenda familjes, duke krijuar më shumë mundësi për biseda rreth përdorimit të sigurt dhe të përgjegjshëm të tyre.
Argumenti nr. 2: Masa është thelbësore për djemtë e vegjël
McGee shpjegon se në familjen e tij zbatohet parimi i masës dhe se koha para ekranit lidhet me kohën e kaluar në aktivitete mësimore. Çdo 30 minuta lojë shoqërohen me 30 minuta lojëra ose video me përmbajtje edukative. Edhe disa familje të tjera zbatojnë një qasje të ngjashme, duke e lidhur kohën e lojërave me leximin. Për shembull, 20 minuta lexim mund të pasohen nga 30 minuta lojëra, duke krijuar një ekuilibër mes aktiviteteve.
Alanna Gallo, mësuese e mëparshme, eksperte e prindërimit lidhur me kohën para ekranit dhe themeluese e Play. Learn. Thrive., pajtohet se masa është thelbësore.
Ajo tregon se djali i saj i madh, tani 10 vjeç, nuk u lejua të luante video-lojëra deri në moshën 8-vjeçare. Kur familja vendosi t’i prezantonte ato, koha u kufizua në 30–45 minuta, dy deri në tri herë në javë, pas bisedave për kufijtë që të gjithë i konsideronin të arsyeshëm.
McGee thekson gjithashtu rëndësinë e pranisë së prindërve gjatë lojës. Sipas tij, sikurse me çdo formë tjetër të medias, prindërit duhet të përfshihen në përzgjedhjen e lojërave dhe në mënyrën se si fëmijët i përdorin ato. Ai e konsideron edukative dhe argëtuese luajtjen së bashku me djalin, duke biseduar për përvojën gjatë lojës.
Pra, video-lojërat mund të kontribuojnë në zhvillimin e fëmijëve, por nuk duhet të zëvendësojnë aktivitetet e tjera jashtë ekranit.
Dr. Khan shpjegon se përfitimet priren të shfaqen kur lojërat janë pjesë e një jete të ekuilibruar, ku përfshihen gjumi, shkolla, aktiviteti fizik, miqësitë ballë për ballë dhe koha me familjen, në vend që t’i zëvendësojnë këto përvoja.
Argumenti nr. 3: Video-lojërat mund të paraqesin rreziqe për djemtë e vegjël
Nëse ende jeni të pavendosur nëse duhet t’i lejoni djemtë tuaj të luajnë video-lojëra, ekzistojnë argumente të rëndësishme që duhen marrë parasysh.
Disa video-lojëra kanë karakteristika që nxisin përdorimin e tepruar
Dr. Khan i shoqëron vlerësimet pozitive për video-lojërat me një paralajmërim: studime të shumta kanë ngritur shqetësime për potencialin e tyre për të nxitur përdorim të tepruar dhe sjellje të ngjashme me varësinë. Disa lojëra ndërtohen në mënyrë të tillë që t’i mbajnë lojtarët të angazhuar për periudha të gjata. Kjo mund ta vështirësojë dallimin, veçanërisht te fëmijët, mes asaj që është e këndshme në çast dhe asaj që është e dobishme për ta në planin afatgjatë.
Përveç kësaj, lojërat që përfshijnë kuti shpërblimesh virtuale, blerje të shpeshta brenda lojës ose mekanizma të ngjashëm me lojërat e fatit mund të shkaktojnë konflikte financiare në familje dhe të nxisin marrëdhënie jo të shëndetshme me rrezikun dhe shpërblimin. Për shembull, fëmijët mund të përdorin kartelat bankare të prindërve për të blerë shpërblime virtuale ose aplikacione pa leje, duke krijuar probleme financiare për familjen.
Prindërit kanë vërejtur gjithashtu se ndikimi i lojërave mund të vazhdojë edhe pasi ato janë fikur, duke ndikuar negativisht në sjelljen e fëmijëve.
Gallo shpjegon se familja e saj e kufizon kohën e lojërave, sepse disa prej tyre janë krijuar për të nxitur përdorim të vazhdueshëm dhe mund të ndikojnë negativisht në rregullimin emocional, përqendrimin dhe kontrollin e impulseve. Përvoja e saj me familjet që përballen me zakone jo të shëndetshme të lojërave e ka bërë të vetëdijshme për rreziqet e mundshme.
Lojërat në internet mund t’i ekspozojnë fëmijët ndaj personave që synojnë t’i shfrytëzojnë
Një tjetër shqetësim lidhet me sigurinë në internet. Lojëra online si Roblox mund t’i ekspozojnë fëmijët ndaj të rriturve me qëllime keqdashëse. Roblox ka ndërmarrë masa për të mbrojtur identitetin, moshën dhe vendndodhjen e fëmijëve, por ata mund të gjejnë mënyra për t’i anashkaluar disa kufizime.
Dr. Khan shpjegon se, pas kritikave dhe presionit ligjor, Roblox ka prezantuar kontrolle më të forta prindërore, cilësime të parazgjedhura sipas moshës dhe kufizime më të rrepta të komunikimit për fëmijët nën moshën 13-vjeçare. Disa mjete u mundësojnë prindërve t’i menaxhojnë cilësimet përmes llogarive të tyre.
Megjithatë, bisedat e hapura në lojërat për adoleshentë ose të rritur mund t’i ekspozojnë fëmijët ndaj gjuhës së urrejtjes, përmbajtjes seksuale dhe ngacmimeve. Këto masa mbrojtëse janë të dobishme vetëm kur prindërit i njohin dhe i përdorin aktivisht.
Pavarësisht masave të tilla, Dr. Khan thotë se nuk do ta lejonte fëmijën e tij 8-vjeçar të luante Roblox, pasi, sipas tij, është e vështirë të garantohet se këto masa mbrojtëse janë plotësisht të besueshme.
A mund të nxisin video-lojërat sjellje të dhunshme?
Një nga shqetësimet më të mëdha është nëse video-lojërat ndikojnë në rritjen e sjelljeve të dhunshme te djemtë.
Qëndrimi i Akademisë Amerikane të Pediatrisë për lojërat e dhunshme është se përdorimi i tyre duhet të kufizohet. Nëse fëmijët luajnë lojëra me përmbajtje të dhunshme, si Halo ose Call of Duty, prindërit duhet të jenë të gatshëm të diskutojnë me ta për atë që kanë përjetuar gjatë lojës.
Disa studime sugjerojnë se sjelljet e dhunshme gjatë lojës mund të shtohen kur fëmijët luajnë së bashku me shokët. Me fjalë të tjera, kur një adoleshent sheh një shok që sillet në mënyrë të dhunshme brenda lojës, ai mund të shfaqë sjellje të ngjashme.
Megjithatë, studime të tjera sugjerojnë se edhe lojërat e dhunshme nuk shkaktojnë domosdoshmërisht pasoja të qëndrueshme negative te djemtë. Kjo është një çështje komplekse dhe lidhja shkak-pasojë mes lojërave të dhunshme dhe sjelljes së dhunshme mbetet e vështirë të përcaktohet.
Gallo shmang lojërat e dhunshme në familjen e saj dhe thekson se konteksti ka rëndësi. Ka një dallim të madh mes një babai dhe djalit që luajnë Mario Kart për një orë, duke qeshur së bashku, dhe një fëmije 9-vjeçar që luan i vetëm për tri orë një lojë me armë nga këndvështrimi i personit të parë.
Cilat video-lojëra janë të përshtatshme për fëmijën tuaj?
Dr. Khan sugjeron që prindërit t’i vlerësojnë lojërat sipas kategorive dhe moshës së fëmijës. Sipas rekomandimeve të AAP-së, fëmijët më të vegjël duhet të kenë përparësi lojërat fizike dhe aktivitetet jashtë ekranit. Ndërsa rriten, ata mund të mësojnë t’i përdorin lojërat digjitale në mënyrë më të përgjegjshme.
Lojërat me realizëm grafik të dhunës, ato që shpërblejnë mizorinë ose poshtërimin dhe lojërat me përmbajtje të qartë seksuale përgjithësisht nuk janë të përshtatshme për djemtë e vegjël. Ato mund të jenë veçanërisht problematike kur luhen për shumë orë, pa mbikëqyrje, ose kur fëmija tashmë ka vështirësi në sjellje.
Këto kategori kërkojnë kujdes të veçantë nga prindërit, sepse mund të paraqesin rreziqe për sigurinë dhe mirëqenien e fëmijëve.
A duhet ta lejoni djalin tuaj të luajë video-lojëra?
Nëse djali juaj nuk luan ende video-lojëra, ka mundësi që të paktën të ketë shprehur interes për to. Disa studime i lidhin ato me shqetësime të mundshme në sjellje, por lojërat mund të jenë edhe një veprimtari e dobishme, duke ndihmuar në zhvillimin e kreativitetit, zgjidhjes së problemeve dhe krijimit të miqësive.
Nëse vendosni t’i lejoni, masa është thelbësore. Cilëndo qasje që zgjidhni si prind, është e rëndësishme të mos e trajtoni çështjen me fajësim, por me vendosmëri dhe vetëdije.
Dr. Khan thekson se detyra e prindërve nuk është domosdoshmërisht ta eliminojnë këtë hapësirë nga jeta e fëmijëve, por ta bëjnë atë më të sigurt, më të ekuilibruar dhe më të përshtatshme me vlerat dhe cilësitë që dëshirojnë të zhvillojnë te djemtë e tyre.
E lejoni fëmijën të luajë video-lojëra. Çfarë duhet të bëni më pas?
Video-lojërat janë pjesë e jetës së shumë familjeve. Por si mund t’i mbrojnë prindërit fëmijët nga rreziqet e mundshme? Dr. Khan sugjeron disa hapa praktikë.
1. Filloni me ekuilibrin, jo me ndëshkimin.
Video-lojërat janë pjesë e jetës moderne, përveç rasteve kur prindi vendos të mos i lejojë fare. Përcaktoni pritshmëri realiste dhe krijoni një ekuilibër mes gjumit, shkollës, detyrave të shtëpisë dhe aktiviteteve të tjera. Në këtë mënyrë, koha e lojërave bëhet pjesë e një rutine të arsyeshme.
2. Lidhni lojërat me aftësitë dhe vlerat familjare.
Mendoni për vlerat që dëshironi të kultivoni te fëmijët tuaj. Bashkëpunimi, zgjidhja e problemeve, respektimi i rregullave dhe sjellja e drejtë ndaj të tjerëve mund të diskutohen dhe të praktikohen edhe përmes lojërave.
3. Jepni shembull me zakone të shëndetshme digjitale.
Përdorimi i telefonit dhe mediave nga prindërit u tregon fëmijëve se çfarë konsiderohet normale. Kujdesuni për kohën tuaj para ekranit dhe përpiquni ta lini telefonin mënjanë kur kaloni kohë cilësore me fëmijët. Shembulli juaj mund të ndikojë në mënyrën se si ata i zhvillojnë zakonet e tyre digjitale.
4. Vëzhgoni shenjat paralajmëruese.
Nëse fëmija fillon të gënjejë për kohën që kalon duke luajtur, heq dorë nga aktivitetet që dikur i pëlqenin, fle më pak ose shfaq ndryshime të dukshme të humorit, mund të jetë koha për të ndërhyrë. Bisedoni me të, rivlerësoni kufijtë dhe kërkoni ndihmë profesionale nëse vështirësitë vazhdojnë.
Artikull nga: Taylor Grother
Përkthim: Prinderimi.com
