Si mund t’i ndihmojmë fëmijët të krijojnë shprehi të mira të të mësuarit, të përqendrohen më lehtë dhe të zhvillojnë motivimin pa presion dhe konflikte të përditshme?
Të ulesh për të mësuar nuk është gjithmonë e lehtë për një fëmijë. Disa fëmijë e fillojnë detyrën menjëherë, ndërsa të tjerët shpërqendrohen, e shtyjnë për më vonë ose thonë se janë të lodhur. Për prindërit, kjo mund të kthehet në një burim të përditshëm stresi: kujtesa të vazhdueshme, negociata për detyrat dhe debate që ndonjëherë përfundojnë me lot ose zemërim.
Por mungesa e motivimit nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija është dembel apo nuk interesohet për shkollën. Ndonjëherë, detyra i duket tepër e vështirë, nuk di nga t’ia fillojë, ka frikë se mos gabon ose thjesht nuk ka krijuar ende shprehi të qëndrueshme të të mësuarit.
Lajmi i mirë është se motivimi mund të zhvillohet gradualisht. Me mbështetjen e duhur, një rutinë të përshtatshme dhe pritshmëri realiste, prindërit mund t’i ndihmojnë fëmijët të bëhen më të pavarur dhe të përgjegjshëm në mësime.
Çfarë është motivimi dhe pse ka rëndësi për fëmijët?
Motivimi është ajo që na nxit të fillojmë një veprim, të përqendrohemi te një qëllim dhe të vazhdojmë edhe kur hasim vështirësi.
Te fëmijët, motivimi mund të vijë nga dëshira për të zbuluar diçka të re, kënaqësia që ndiejnë kur kuptojnë një temë ose ndjenja e arritjes pas përfundimit të një detyre. Ai mund të ndikohet gjithashtu nga notat, vlerësimi i mësimdhënësit dhe miratimi i prindërve.
Megjithatë, është e rëndësishme të bëhet dallimi mes dëshirës për të mësuar dhe përpjekjes për të shmangur qortimin. Kur fëmija mëson vetëm nga frika e ndëshkimit ose për të mos i zhgënjyer prindërit, mund ta ketë më të vështirë të zhvillojë përgjegjësi dhe interes të qëndrueshëm për të mësuar.
Prandaj, qëllimi nuk duhet të jetë që fëmija të ketë gjithmonë dëshirë të mësojë, por të zhvillojë aftësinë për të filluar, për të vazhduar dhe për të kërkuar ndihmë kur ka nevojë.
12 këshilla për t’i motivuar fëmijët të mësojnë
1. Krijoni një rutinë të qëndrueshme të mësimit
Fëmijët e kanë më të lehtë të organizohen kur e dinë se kur është koha për detyrat dhe kur mund të pushojnë. Një rutinë e parashikueshme zvogëlon nevojën për kujtesa të vazhdueshme dhe diskutime të përditshme.
Përcaktoni një kohë të përshtatshme për mësim, duke marrë parasysh orarin shkollor, lodhjen dhe aktivitetet e tjera të fëmijës. Disa fëmijë përqendrohen më mirë pas një pushimi të shkurtër nga shkolla, ndërsa të tjerët kanë nevojë për më shumë kohë për t’u çlodhur. Nuk është e nevojshme që rutina të jetë e njëjtë çdo ditë. Rëndësi ka që fëmija të ketë një strukturë të kuptueshme dhe të realizueshme.
2. Ndihmojeni të vendosë qëllime të vogla
Kur një fëmijë përballet me shumë detyra, mund të ndihet i mbingarkuar dhe të mos dijë nga t’ia fillojë. Në vend që t’i kërkoni të përfundojë gjithçka menjëherë, ndajeni punën në hapa më të vegjël. Për shembull, në vend të udhëzimit “Mësoji të gjitha mësimet e historisë”, mund t’i thoni: “Le ta lexojmë fillimisht këtë pjesë dhe pastaj të shohim çfarë ke kuptuar”.
Qëllimet e qarta e bëjnë përparimin më të dukshëm dhe i japin fëmijës mundësinë të përjetojë sukses gjatë procesit, jo vetëm në fund të tij.
3. Krijoni një hapësirë të përshtatshme për mësim
Fëmija nuk ka nevojë për një dhomë të veçantë apo një tavolinë të shtrenjtë për të mësuar. Mjafton një hapësirë e rregullt, me ndriçim të mirë dhe sa më pak shpërqendrime. Largoni televizorin, vendoseni telefonin mënjanë kur nuk nevojitet për detyrat dhe sigurohuni që librat, fletoret dhe mjetet shkollore të jenë pranë.
Nëse është e mundur, përdorni të njëjtën hapësirë në mënyrë të rregullt. Me kalimin e kohës, ajo mund të shërbejë si një sinjal që i kujton fëmijës se ka ardhur koha për t’u përqendruar.
4. Përgatitini materialet para se të fillojë mësimi
Një pjesë e vështirësisë mund të jetë edhe fillimi. Nëse fëmija duhet të kërkojë librin, lapsin, fletoren ose detyrën që duhet të kryejë, mund të shpërqendrohet para se të nisë punën. Ndihmojeni të kontrollojë çantën dhe të përgatisë materialet që i nevojiten. Për fëmijët më të vegjël, kjo mund të bëhet së bashku me prindin. Me rritjen e tyre, përgjegjësia mund t’u kalojë gradualisht atyre. Kështu, organizimi bëhet pjesë e procesit të të mësuarit dhe jo një detyrë që prindi duhet ta kryejë gjithmonë në vend të fëmijës.
5. Ndajeni mësimin në periudha të shkurtra
Të presësh që një fëmijë të qëndrojë i përqendruar për orë të tëra nuk është gjithmonë realiste. Përqendrimi ndryshon sipas moshës, vështirësisë së detyrës, lodhjes dhe nevojave individuale. Një mënyrë praktike është të përdorni periudha të shkurtra pune, të ndjekura nga pushime të vogla. Për shembull, mund të provoni 20 minuta mësim dhe 5 minuta pushim, pastaj ta përshtatni kohën sipas reagimit të fëmijës.
Gjatë pushimit, fëmija mund të ngrihet, të shtrihet, të pijë ujë ose të lëvizë pak. Qëllimi nuk është të përfundojë sa më shumë faqe, por të mësojë në mënyrë të qëndrueshme pa u rraskapitur.
6. Lavdëroni përpjekjen, jo vetëm notën
Notat nuk e tregojnë gjithmonë të gjithë përparimin e një fëmije. Një nxënës mund të përpiqet shumë për të kuptuar një temë, edhe nëse rezultati nuk është ai që pritej. Në vend që të përqendroheni vetëm te nota, vini re përpjekjen, këmbënguljen dhe mënyrën se si fëmija e ka përballuar vështirësinë.
Mund t’i thoni:
- “E vura re që vazhdove të përpiqeshe edhe kur detyra ishte e vështirë”.
- “Sot e organizove vetë kohën e mësimit. Ky është një hap i mirë”.
- “Gabimi që bëre na ndihmon të kuptojmë çfarë duhet të ushtrojmë më shumë”.
Lavdërimi duhet të jetë i sinqertë dhe konkret. Fëmija ka nevojë të kuptojë çfarë bëri mirë dhe si mund ta përsërisë atë sjellje në të ardhmen.
7. Ndihmojeni të kuptojë pse po mëson
Mësimi bëhet më kuptimplotë kur fëmija e lidh atë që mëson me jetën e përditshme. Në vend që t’i thoni vetëm se duhet t’i mësojë matematikën për të marrë notë të mirë, mund t’i tregoni se si matematika përdoret për të llogaritur shpenzimet, për të matur përbërësit e një recete ose për të planifikuar një aktivitet.
Në të njëjtën mënyrë, leximi mund të lidhet me historitë që i pëlqejnë, ndërsa shkencat me pyetjet që i lindin për natyrën dhe botën përreth. Nuk do të thotë se çdo detyrë do t’i duket interesante. Por, kur fëmija e kupton qëllimin e saj, mund ta ketë më të lehtë të përfshihet në proces.
8. Bëjeni mësimin sa më aktiv
Të lexosh të njëjtën faqe disa herë nuk është gjithmonë mënyra më e mirë për ta kuptuar dhe mbajtur mend informacionin. Nxitini fëmijët ta shpjegojnë mësimin me fjalët e tyre, të bëjnë pyetje, të krijojnë skema, të përdorin karta me pyetje dhe përgjigje ose të zgjidhin ushtrime praktike.
Për shembull, pasi të lexojë një tekst, pyeteni: “Cila ishte ideja kryesore?” ose “Si do t’ia shpjegoje këtë një shoku që nuk e ka lexuar?”. Këto aktivitete e ndihmojnë fëmijën të kontrollojë nëse e ka kuptuar materialin, në vend që vetëm ta përsërisë mekanikisht.
9. Kujdesuni për gjumin, ushqimin dhe lëvizjen
Motivimi dhe përqendrimi ndikohen edhe nga gjendja fizike e fëmijës. Kur është i lodhur, i uritur ose nuk ka pasur mundësi të lëvizë, mund ta ketë më të vështirë të përqendrohet. Ndihmojeni të ketë një orar të rregullt gjumi, vakte të përshtatshme dhe kohë për lojë e aktivitet fizik. Nevojat për gjumë ndryshojnë sipas moshës, prandaj rutina duhet të përshtatet me fazën e zhvillimit të tij.
Gjithashtu, shmangni mbushjen e çdo ore të ditës me shkollë, kurse dhe aktivitete të organizuara. Koha e lirë është pjesë e rëndësishme e mirëqenies së fëmijëve.
10. Përdorni teknologjinë me qëllim
Telefonat, lojërat dhe rrjetet sociale mund ta tërheqin vëmendjen e fëmijës pikërisht kur duhet të përqendrohet. Megjithatë, teknologjia mund të jetë edhe një mjet i dobishëm për të mësuar, nëse përdoret me qëllim të qartë. Mund të shfrytëzoni video edukative, kuize, fjalorë elektronikë ose platforma që ndihmojnë në ushtrimin e një teme. Bisedoni me fëmijën për dallimin mes përdorimit të teknologjisë për të mësuar dhe përdorimit të saj vetëm për argëtim.
Pajtohuni për rregulla të qarta gjatë kohës së detyrave, siç është mbajtja e njoftimeve të fikura ose përdorimi i pajisjes vetëm për aktivitetin që po kryen. Rregullat duhet të jenë të përshtatshme për moshën dhe të zbatohen me qëndrueshmëri.
11. Përdorni shpërblimet me kujdes
Një aktivitet i këndshëm pas përfundimit të detyrave mund ta ndihmojë fëmijën të krijojë një rutinë. Mund të jetë koha për të luajtur, për të lexuar një libër të preferuar ose për të kaluar kohë me familjen. Megjithatë, përpiquni që çdo detyrë të mos shoqërohet me një shpërblim material. Fëmija duhet të ketë mundësi të përjetojë edhe kënaqësinë e të kuptuarit, të përparimit dhe të përfundimit të një pune me përpjekjet e veta.
Shmangni gjithashtu krahasimet mes motrave, vëllezërve apo shokëve të klasës. Çdo fëmijë ka ritmin dhe mënyrën e vet të të mësuarit.
12. Mos e ndëshkoni për çdo vështirësi dhe ndihmojeni të rifillojë
Edhe me një rutinë të mirë, do të ketë ditë kur fëmija nuk do të jetë i përqendruar ose nuk do t’i përfundojë detyrat sipas planit. Kjo nuk do të thotë se gjithçka ka dështuar. Në vend që të reagoni menjëherë me zemërim, përpiquni të kuptoni se çfarë po ndodh. A është detyra tepër e vështirë? A ka pasur një ditë të lodhshme? A nuk e kupton udhëzimin? Apo ka nevojë për ndihmë në organizimin e kohës?
Mund t’i thoni: “Po shoh që sot po e ke të vështirë të fillosh. Cila pjesë të duket më e vështirë? Le të shohim si mund ta ndajmë në hapa më të vegjël”. Nëse një metodë nuk funksionon, ndryshojeni planin dhe provoni përsëri. Kur fëmija mëson se një ditë e vështirë nuk e përcakton aftësinë e tij, ai ka më shumë mundësi të zhvillojë këmbënguljen dhe besimin në vetvete.
Çfarë duhet të bëjnë prindërit kur fëmija vazhdimisht refuzon të mësojë?
Nëse vështirësitë përsëriten, është e dobishme të shikoni përtej detyrave të papërfunduara. Flisni me fëmijën në një moment të qetë, pa e bërë bisedën një qortim. Pyeteni se si ndihet në shkollë, cilat lëndë i duken të vështira dhe nëse ka diçka që e shqetëson.
Ndonjëherë, mungesa e motivimit mund të lidhet me vështirësi në lexim ose matematikë, frikë nga gabimet, probleme me shokët, bullizëm, ankth ose nevojë për mbështetje shtesë në të nxënë. Në këto raste, vetëm vendosja e një orari më të rreptë mund të mos mjaftojë.
Bashkëpunoni me mësimdhënësin për të kuptuar se si sillet fëmija në klasë dhe nëse ka vështirësi të veçanta. Nëse ndryshimet në sjellje, lodhja, shqetësimi ose refuzimi i shkollës vazhdojnë, mund të jetë e dobishme të kërkoni këshillim nga një profesionist i përshtatshëm.
T’i ndihmojmë fëmijët të bëhen të pavarur në mësim
Qëllimi i prindërimit nuk është që prindi të qëndrojë përgjithmonë pranë fëmijës për t’i kujtuar çdo detyrë. Është që, me kalimin e kohës, fëmija të mësojë të planifikojë, të fillojë punën, të dallojë kur ka nevojë për ndihmë dhe të marrë përgjegjësi për të mësuarit e vet.
Ky proces kërkon durim. Fëmijët nuk i zhvillojnë shprehitë e mira brenda një dite dhe as nuk do të jenë gjithmonë të motivuar. Ajo që ka rëndësi është të kenë mbështetje të qëndrueshme, pritshmëri realiste dhe mundësi për të provuar përsëri.
Në fund, suksesi në mësime nuk ndërtohet vetëm përmes notave, por edhe përmes shprehive, kureshtjes, këmbënguljes dhe besimit se vështirësitë mund të kapërcehen. Kur prindërit krijojnë një mjedis ku fëmijët ndihen të mbështetur dhe jo vazhdimisht të gjykuar, ata i ndihmojnë të ndërtojnë një marrëdhënie më të shëndetshme me të mësuarit, që mund t’u shërbejë gjatë gjithë jetës.
Prinderimi.com – këshilla dhe informacione për prindërim, edukim dhe mirëqenien e fëmijëve.
