Shtatori shënon Muajin e Ndërgjegjësimit për Kancerin e Fëmijëve, një periudhë që na kujton se edhe fëmijët mund të përballen me sëmundje malinje dhe se diagnostikimi i hershëm, trajtimi i duhur dhe mbështetja e familjes mund të bëjnë një ndryshim të madh.
Sipas një studimi të bazuar në të dhënat e Regjistrit të Kancerit të Kosovës, gjatë vitit 2024 u raportuan 56 raste të reja të sëmundjeve malinje te fëmijët dhe adoleshentët deri në moshën 19-vjeçare, me një incidencë prej 11.9 rastesh për 100 mijë banorë. Grupin më të madh e përbënin sëmundjet malinje të gjakut dhe indeve limfoide.
Një tjetër studim mbi periudhën 2008–2023 identifikoi 429 raste të kancerit të fëmijërisë në Kosovë, prej të cilave 225 ishin raste të leuçemisë akute limfoblastike (ALL), forma më e zakonshme e kancerit të fëmijërisë.
Si të flasim me fëmijët për kancerin
Kur flisni me fëmijën tuaj, nisuni nga fakti se ju e njihni më mirë se kushdo tjetër. Fëmija juaj mbështetet tek ju për të marrë informacion të dobishëm, të saktë dhe të sinqertë. Fëmijët mësojnë shumë edhe nga toni i zërit dhe shprehjet e fytyrës së prindërve, ndaj përpiquni të qëndroni të qetë kur flisni me ta.
Kur fëmija juaj diagnostikohet me kancer
Sugjerimet sipas grupmoshave më poshtë mund t’ju ndihmojnë të bashkëpunoni me ekipin shëndetësor, në mënyrë që fëmija të dijë çfarë të presë gjatë trajtimit, të përballet më mirë me procedurat mjekësore dhe të ndihet i mbështetur.
Nëse fëmija juaj është nën 1 vjeç:
Qetësojeni foshnjën duke e mbajtur në krahë dhe duke e prekur butësisht. Kontakti lëkurë me lëkurë është ideal. Merrni me vete sende të njohura nga shtëpia, si lodra ose një batanije. Flisni ose këndoni me fëmijën, pasi zëri juaj mund ta qetësojë. Përpiquni të ruani sa më shumë rutinën e ushqyerjes dhe të gjumit.
Nëse fëmija juaj është 1–2 vjeç:
Fëmijët shumë të vegjël kuptojnë më mirë gjërat që mund t’i shohin dhe t’i prekin. Fëmijët e kësaj moshe duan të luajnë, ndaj gjeni mënyra të sigurta për ta përfshirë lojën edhe gjatë trajtimit. Ata gjithashtu fillojnë të duan të bëjnë zgjedhje, ndaj, kur është e mundur, lërini të zgjedhin, për shembull, një ngjitëse ose shijen e ilaçit. Nëse një procedurë mund të shkaktojë dhimbje, përgatiteni fëmijën paraprakisht. Në të kundërt, ai mund të bëhet më i frikësuar dhe në ankth.
Nëse fëmija juaj është 3–5 vjeç:
Për ta ndihmuar të kuptojë më mirë trajtimin, pyeteni mjekun nëse fëmija mund të shohë ose të prekë paraprakisht modelet, pajisjet apo materialet që do të përdoren, si tubat, fashot ose portet. Nëse një procedurë mund të jetë e dhimbshme, përgatiteni fëmijën paraprakisht. Mund ta shpërqendroni duke i lexuar një histori ose duke i dhënë një lodër të butë për ta mbajtur në duar.
Nëse fëmija juaj është 6–12 vjeç:
Fëmijët e moshës shkollore kuptojnë se ilaçet dhe trajtimi i ndihmojnë të shërohen. Ata mund të bashkëpunojnë me trajtimin, por duan të dinë se çfarë do të ndodhë. Fëmijët e kësaj moshe shpesh kanë shumë pyetje, ndaj përgatituni t’u përgjigjeni ose t’i kërkoni përgjigjet së bashku me ta. Marrëdhëniet janë shumë të rëndësishme, prandaj ndihmojeni fëmijën të ruajë kontaktin me miqtë dhe familjarët.
Nëse fëmija juaj është adoleshent:
Adoleshentët shpesh shqetësohen për mënyrën se si kanceri ndryshon jetën e tyre – miqësitë, pamjen e jashtme dhe aktivitetet e përditshme. Ata mund të ndihen të frikësuar dhe të zemëruar sepse sëmundja i ka larguar nga miqtë. Gjeni mënyra për ta ndihmuar adoleshentin të ruajë lidhjet me shoqërinë. Jepini një pjesë të hapësirës dhe lirisë që kishte para trajtimit dhe përfshijeni në vendimet që lidhen me trajtimin e tij.
Informacioni që mund t’ju ndihmojë të zgjidhni një spital dhe të kuptoni më mirë planin e trajtimit të fëmijës gjendet në seksionin për diagnostikimin të udhëzuesit për prindërit e fëmijëve me kancer.
Këshilla për prindërit e një fëmije me kancer
Flisni me ekipin shëndetësor të fëmijës për të marrë përgjigje për pyetjet tuaja. Mund t’ju ndihmojnë edhe këshillat e mëposhtme:
Kush duhet t’ia tregojë fëmijës?
Shumë prindër e marrin diagnozën e fëmijës nga mjeku në të njëjtën kohë kur e mëson edhe fëmija. Megjithatë, nëse zgjidhni të jeni ju personi që do t’ia tregojë fëmijës, mjeku ose infermieri mund t’ju ndihmojë të vendosni çfarë të thoni dhe si t’u përgjigjeni pyetjeve të tij. Fëmija duhet të informohet sa më shpejt që të jetë e mundur. Kjo ndihmon në ndërtimin e besimit mes jush dhe fëmijës. Kjo nuk do të thotë se fëmija duhet të dëgjojë gjithçka menjëherë.
Çfarë duhet t’i tregoj fëmijës?
Informacioni që ndani varet nga mosha e fëmijës dhe nga ajo që ai mund të kuptojë. Fëmijët e të gjitha moshave kanë nevojë për informacion të qartë dhe të thjeshtë, që ka kuptim për ta. Sa më shumë që të jetë e mundur, ndihmojeni të kuptojë se çfarë do të ndodhë duke përdorur fjalë dhe shembuj që ai i njeh. Tregojini se si mund ta bëjë të ndihet trajtimi dhe kur mund të ketë dhimbje. Shpjegojini se ilaçet dhe trajtimet e fuqishme kanë ndihmuar edhe fëmijë të tjerë.
Sa shumë duhet t’i tregoj fëmijës?
Ndihmojeni fëmijën të kuptojë faktet bazë rreth sëmundjes, trajtimit dhe asaj që mund të presë. Për shumë fëmijë mund të jetë e vështirë të përpunojnë shumë detaje ose informacione të dhëna shumë kohë përpara. Filloni me sasi të vogla informacioni që fëmija mund t’i kuptojë.
Fëmijët shpesh përdorin imagjinatën për t’u dhënë përgjigje pyetjeve që mbeten pa përgjigje dhe mund të mendojnë për skenarin më të keq. Përgjigjuni me sinqeritet dhe zhvilloni biseda të vazhdueshme me fëmijën. Gënjeshtrat ose informacioni i pavërtetë mund ta bëjnë fëmijën të humbasë besimin tek ju ose tek anëtarët e ekipit shëndetësor.
Si mund të reagojë fëmija im?
Çdo fëmijë është i ndryshëm. Disa shqetësohen, ndërsa të tjerë zemërohen, mbyllen në vetvete, frikësohen ose kundërshtojnë. Disa fëmijë i shprehin ndjenjat me fjalë, ndërsa të tjerë përmes sjelljes.
Disa mund të rikthehen përkohësisht në sjellje që i kishin kur ishin më të vegjël. Këto mund të jenë reagime normale ndaj ndryshimeve të mëdha në jetën e tyre. Rutina, mënyra se si duken dhe ndihen, si dhe marrëdhëniet me miqtë mund të ndryshojnë.
Prisni që disa ditë të jenë më të vështira, ndërsa të tjerat më të lehta. Tregojini fëmijës dhe bëjeni të ndiejë përmes veprimeve tuaja se do të jeni gjithmonë pranë tij.
Çfarë mund të bëj për ta ndihmuar fëmijën tim të përballet me situatën?
Fëmijët marrin shumë sinjale nga prindërit. Përpjekja për të qëndruar të qetë dhe me shpresë mund ta ndihmojë edhe fëmijën. Tregojini dashurinë tuaj.
Mendoni se si ju dhe familja juaj jeni përballur me periudha të vështira në të kaluarën. Disa fëmijë ndihen më mirë pasi flasin. Të tjerë preferojnë të vizatojnë, të shkruajnë, të luajnë, të dëgjojnë muzikë ose të merren me aktivitete të tjera që i ndihmojnë të shprehin emocionet.
Si t’ia shpjegoni fëmijës kancerin?
Flisni me ekipin shëndetësor të fëmijës për mënyrën se si t’u përgjigjeni pyetjeve që mund të ketë. Këto sugjerime mund t’ju ndihmojnë gjithashtu:
Çfarë është kanceri?
Kur flisni me fëmijën për kancerin, filloni me fjalë dhe koncepte të thjeshta. Shpjegojini se kanceri nuk është ngjitës – nuk është një sëmundje që fëmijët e marrin nga dikush tjetër dhe as nuk mund t’ia transmetojnë dikujt tjetër.
Fëmijët e vegjël mund të kuptojnë se kanë një masë, ose tumor, që po i bën të sëmurë, ose se gjaku i tyre nuk po funksionon ashtu siç duhet. Prindërit dhe fëmijët më të rritur mund të mësojnë më shumë rreth llojeve të ndryshme të kancerit të fëmijërisë duke u konsultuar me ekipin mjekësor.
Pse u sëmura nga kanceri?
Disa fëmijë mendojnë se kanë bërë diçka të keqe ose të gabuar që ka shkaktuar kancerin. Të tjerë pyesin veten pse u sëmurën.Tregojini fëmijës se asgjë që ai apo dikush tjetër ka bërë nuk e ka shkaktuar kancerin dhe se mjekët po punojnë për të kuptuar më shumë rreth shkaqeve të kancerit te fëmijët.
Mund t’i thoni:“Nuk e di. As mjekët nuk e dinë saktësisht pse një fëmijë sëmuret nga kanceri dhe një tjetër jo. Por e dimë se ti nuk ke bërë asgjë të gabuar, nuk e ke marrë nga dikush dhe nuk mund t’ia kalosh dikujt tjetër.”
A do të shërohem?
Qëndrimi në spital ose vizitat e shumta mjekësore mund të jenë të frikshme për një fëmijë. Disa fëmijë mund të kenë dëgjuar ose njohur dikë që ka vdekur nga kanceri. Prandaj mund të pyesin nëse edhe ata do të shërohen.
Mund t’i thoni: “Kanceri është një sëmundje serioze dhe mjekët dhe infermierët po të japin trajtime që kanë ndihmuar edhe fëmijë të tjerë. Ne do të bëjmë gjithçka që mundemi për të të ndihmuar të shërohesh. Le të flasim me mjekun dhe infermierin për të mësuar më shumë rreth llojit të kancerit që ke.”
Si do të ndihem gjatë trajtimit?
Fëmija mund të pyesë se si do të ndihet gjatë trajtimit. Fëmijët me kancer mund të shohin të tjerë që kanë humbur flokët ose që duken shumë të sëmurë. Flisni me infermierin, psikologun ose punonjësin social për të kuptuar se si trajtimi mund të ndikojë në pamjen dhe gjendjen e fëmijës dhe cilat efekte anësore mund të shfaqen.
Mund t’i thoni: “Edhe kur dy fëmijë kanë të njëjtin lloj kanceri, ajo që ndodh me njërin mund të mos ndodhë me tjetrin. Mjekët dhe unë do të flasim me ty dhe do të të shpjegojmë atë që dimë. Do të punojmë të gjithë së bashku si një ekip për të të ndihmuar të ndihesh sa më rehat gjatë trajtimit.”
Artikull nga: National Cancer Institute
Përkthim: Prinderimi.com
