PISA 2025: A e përcakton varfëria suksesin e një fëmije?
Rezultatet e PISA 2025 nuk tregojnë vetëm se sa mirë performojnë nxënësit në matematikë, lexim apo shkencë. Ato tregojnë edhe diçka më të thellë: sa shumë ndikon prejardhja socio-ekonomike në mundësitë e një fëmije për të mësuar dhe për të pasur sukses.
Në shumicën e sistemeve arsimore, nxënësit nga familjet me gjendje më të mirë socio-ekonomike performojnë më mirë se ata nga familjet më të pafavorizuara. Por madhësia e këtij hendeku ndryshon ndjeshëm nga një vend në tjetrin.
Në shkencë, diferenca mes 25% të nxënësve më të favorizuar dhe 25% më të pafavorizuar ishte mesatarisht 85 pikë në vendet e OECD-së. Në disa sisteme, hendeku kalonte 100 pikë. Në vende si Bullgaria, Gjermania, Hungaria, Luksemburgu, Holanda, Rumania, Sllovakia dhe Zambia, diferenca ishte veçanërisht e madhe. Kjo tregon se pasuria dhe burimet që rrethojnë një fëmijë mund të shoqërohen me dallime shumë të mëdha në rezultatet arsimore.
Por këtu vjen një nga gjetjet më interesante të PISA 2025: varfëria nuk e përcakton automatikisht suksesin.
OECD identifikon si “nxënës akademikisht rezilientë” ata që ndodhen në 25%-shin më të pafavorizuar socio-ekonomikisht, por arrijnë të jenë në 25%-shin më të lartë të performancës në vendin e tyre. Mesatarisht, 12% e nxënësve të pafavorizuar në vendet e OECD-së arrijnë këtë nivel. Në disa vende, përqindja është edhe më e lartë: Kamboxhia, Kenia, Ruanda dhe Uzbekistani kanë mbi 22% nxënës akademikisht rezilientë.
Kosova paraqet një gjetje veçanërisht interesante. Hendeku në shkencë mes nxënësve më të favorizuar dhe më të pafavorizuar është 40 pikë, dukshëm më i vogël se mesatarja prej 85 pikësh në OECD. Gjithashtu, 18% e nxënësve të pafavorizuar në Kosovë arrijnë të jenë në çerekun më të lartë të performancës në shkencë brenda vendit. Kjo përqindje është mbi mesataren e OECD-së prej 12%.
Por kjo nuk do të thotë se Kosova ka zgjidhur pabarazinë arsimore. Një hendek më i vogël mund të ekzistojë edhe sepse performanca është e ulët në të dy grupet. Në Kosovë, vetëm 21% e nxënësve arrijnë nivelin bazë në shkencë, krahasuar me 74% në OECD.
Prandaj, sfida nuk është vetëm t’u japim më shumë mundësi nxënësve të varfër. Është të sigurohemi që çdo fëmijë, pavarësisht të ardhurave të familjes, të ketë qasje në mësimdhënie cilësore, materiale, mbështetje, pritshmëri të larta dhe një mjedis që e nxit të vazhdojë kur gjërat bëhen të vështira.
PISA tregon gjithashtu se kureshtja, këmbëngulja, qëllimet në të nxënë dhe besimi se aftësitë mund të zhvillohen lidhen me performancë më të lartë.
Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm nëse një fëmijë vjen nga një familje e pasur apo e varfër. Pyetja në fakt është: sa mirë është ndërtuar sistemi arsimor për të mos lejuar që prejardhja e tij të vendosë kufirin e asaj që mund të arrijë?
Prinderimi.com
