Prindërit dhe mësuesit mund të mendojnë se t’u thonë fëmijëve “je shumë i zgjuar” është një mënyrë e dobishme për t’u ndërtuar vetëbesimin dhe për të mbështetur zhvillimin e tyre pozitiv. Por, sipas një kërkimi të ri, këto lloj deklaratash mund të ndikojnë në mënyrën se si fëmijët u qasen detyrave akademike, në mënyra që nuk i kemi synuar apo parashikuar.
Në disa raste, madje mund ta nxisin një fëmijë të mashtrojë.
Ajo që thonë të rriturit ka rëndësi
Kur fëmijët përjetojnë sukses ose dështim, prindërit dhe mësuesit shpesh japin një shpjegim për arsyen pse ndodhi ai sukses apo dështim. Kjo mund t’i ndihmojë fëmijët ta kuptojnë më mirë botën, të ndihen mirë me veten ose të dinë se si të përmirësohen herën tjetër.
Studiuesit i quajnë këto shpjegime “atribuime”. Sipas kërkimeve të zhvilluara prej kohësh, shpjegimet që japim për suksesin ose dështimin zakonisht përqendrohen në një nga katër faktorë:
Aftësia – “Je shumë i zgjuar.”
Përpjekja – “U përpoqe shumë.”
Fati – “Me siguri e qëllove përgjigjen e saktë.”
Vështirësia e detyrës – “Ishte një test i lehtë.”
Pavarësisht nëse janë të sakta apo jo, hulumtimet tregojnë se këto atribuime mund të kenë ndikim të rëndësishëm.Ato mund të ndikojnë në mënyrën se si fëmijët ndihen për rezultatin e një testi apo detyre dhe në mënyrën se si mund t’u përgjigjen sfidave në të ardhmen. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur këto shpjegime vijnë nga njerëz të cilëve fëmijët u besojnë.
Si mund ta nxisë reagimi i të rriturve mashtrimin?
Në një studim të ri të zhvilluar në Kinë dhe të publikuar në Journal of Educational Psychology, studiuesit shqyrtuan se si fëmijët 5–6 vjeç do të reagonin kur merrnin lloje të ndryshme shpjegimesh për performancën e tyre.
Në veçanti, ata donin të shihnin nëse këto shpjegime do të ndikonin në mundësinë që fëmijët të mashtronin në testet e ardhshme. Në dy eksperimente, 210 fëmijë nga familje urbane me të ardhura mesatare morën pjesë në një test të krijuar në mënyrë që ata të përjetonin sukses, në këtë rast një detyrë të lehtë numërimi.
Pas testit, fëmijëve në njërin prej eksperimenteve iu tha nga studiuesi se kishin pasur sukses sepse ishin të zgjuar, sepse ishin përpjekur shumë, sepse kishin pasur fat ose sepse detyra ishte e lehtë. Fëmijëve në eksperimentin e dytë nuk iu dha asnjë shpjegim për suksesin e tyre.
Pas këtij reagimi, të gjithë fëmijëve iu dha një detyrë tjetër, e cila krijonte mundësinë për të mashtruar. Atyre iu kërkua të zgjidhnin një test të shkurtër dhe të përpiqeshin të jepnin sa më shumë përgjigje të sakta. Detyra ishte krijuar në mënyrë që fëmijët të kishin mundësi të mashtronin pasi i rrituri të largohej nga dhoma.
Në mënyrë interesante, fëmijët të cilëve iu tha se ishin të zgjuar menjëherë përpara kësaj detyre ishin pothuajse dy herë më të prirur të mashtronin (64.3%), krahasuar me fëmijët të cilëve iu tha se kishin pasur fat (38.1%), se ishin përpjekur shumë (35.7%), se kishin pasur pyetje të lehta (21.4%) ose që nuk morën fare shpjegim (35.7%).
Kjo sugjeron se grupi të cilit iu tha “je i zgjuar” mund të ketë ndier një presion për të pasur sukses, të cilin grupet e tjera nuk e përjetuan në të njëjtën mënyrë.
Pse mashtrojnë fëmijët e vegjël?
Sjelljet e mashtrimit te fëmijët e vegjël shpesh lidhen me kontrollin e dobët të impulseve ose me vështirësitë në vetërregullim.
Në kërkime që kanë përdorur lloje të ndryshme detyrash me tundime, është treguar se më shumë se 90% e fëmijëve të moshës 3–5 vjeç kanë mashtruar. Për shembull, në një detyrë klasike, fëmijëve u thuhet se ka një lodër brenda një kutie dhe më pas u kërkohet të mos shikojnë brenda saj ndërsa i rrituri largohet nga dhoma.
Megjithatë, ka gjithashtu dëshmi se fëmijët e moshës fillore marrin vendime strategjike rreth mashtrimit. Për shembull, ata mund të peshojnë përfitimet e mashtrimit kundrejt rrezikut që ai sjell. Me rritjen, ata gjithashtu fillojnë të krijojnë gjykime morale rreth rasteve kur mashtrimi është apo nuk është i pranueshëm.
Gjetjet më të fundit na nxisin të mendojmë edhe për mënyrën se si reagimet e të rriturve mund të ndikojnë në këtë sjellje.
Lavdërimi nuk është gjithmonë i dobishëm
Për të kuptuar më mirë se si shprehje të tilla si “je i zgjuar” mund të rrisin rrezikun e mashtrimit, mund t’i referohemi kërkimeve mbi ndikimin e lavdërimit në motivimin dhe sjelljen e fëmijëve. T’ia atribuosh suksesin aftësisë së lindur të një fëmije është një formë lavdërimi. I rrituri nuk po vlerëson vetëm performancën e fëmijës, por po bën një deklaratë të përgjithshme për inteligjencën e tij.
Në afat të shkurtër, lavdërimi i inteligjencës mund të rrisë vetëbesimin e fëmijës. Por ai mund të krijojë gjithashtu presion për të vazhduar të ketë rezultate të mira.
Fëmija mund të motivohet për ta ruajtur këtë imazh dhe për të shmangur turpin. Nëse një detyrë duket shumë e vështirë, fëmija mund të ketë prirjen të largohet plotësisht prej saj. Kjo mund të nënkuptojë heqjen dorë ose, nëse detyra është e detyrueshme, përpjekjen më të vogël.
Çfarë mund të bëjnë prindërit dhe mësuesit?
Ky kërkim i ri ka disa implikime të rëndësishme për prindërit dhe mësuesit. Lavdërimi i fëmijëve të vegjël duke u thënë se janë të zgjuar mund të duket mbështetës, por hulumtimet sugjerojnë se mund të ketë edhe pasoja të padëshiruara, veçanërisht nëse rrit presionin që fëmija ndien.
Për t’u forcuar vetëbesimin fëmijëve, në vend të kësaj mund të flasim me ta për atë që ka rëndësi dhe për arsyen pse ka rëndësi.
Një alternativë është të përqendrohemi te përpjekja e fëmijës, për shembull: “U përpoqe shumë për këtë detyrë. Shumë mirë!” Kjo është e dobishme sepse përpjekja është diçka që fëmija mund ta kontrollojë dhe ne e dimë se praktika është e rëndësishme për zhvillimin e aftësive.
Duhet pranuar se kërkimet tregojnë se lavdërimi i përpjekjes është vetëm ndonjëherë efektiv në përmirësimin e rezultateve të të nxënit. Megjithatë, është një qasje e lehtë për t’u zbatuar dhe nuk ka të meta të njohura.
Hulumtimet tregojnë gjithashtu se nxitja e drejtpërdrejtë e fëmijëve të vegjël për të qenë të sinqertë, për shembull: “Dua të më premtosh se nuk do të shikosh”, si dhe lavdërimi për të qenë “fëmijë i mirë”, për shembull: “E di që fëmijët në klasën tënde të konsiderojnë fëmijë të mirë”, mund të reduktojnë sjelljet e mashtrimit.
Kjo ndodh sepse fëmijët janë ende duke kuptuar nëse mashtrimi u sjell apo jo përfitime. Të fitosh mund të të bëjë të ndihesh mirë, por po aq e rëndësishme mund të jetë edhe ndjenja pozitive që vjen kur bën gjënë e duhur.
The Conversation.com
Përkthim: Prinderimi.com
