Kur dëgjojmë fjalën ”dokumentar’‘, shpesh na shkon mendja te kafshët e egra, pyjet tropikale apo oqeanet e pafund. Megjithatë, dokumentarët janë shumë më tepër sesa pamje mbresëlënëse. Ata mund të jenë një dritare drejt shkencës, historisë, natyrës, kulturave të ndryshme dhe mënyrës se si funksionon bota.
Për fëmijët, dokumentarët e zgjedhur me kujdes nuk janë thjesht argëtim. Ata zhvillojnë kureshtjen, pasurojnë njohuritë dhe i nxisin të bëjnë pyetje – një nga aftësitë më të rëndësishme për të mësuar gjatë gjithë jetës.
Në ”Prindërimi.com”, besojmë se koha para ekranit mund të jetë një përvojë me vlerë kur përmbajtja është cilësore dhe kur prindërit bëhen pjesë e saj.
Çfarë lloj dokumentarësh u shërbejnë më shumë fëmijëve?
Jo çdo dokumentar është i përshtatshëm për çdo moshë. Për fëmijët rekomandohen tema që zgjojnë kureshtjen dhe i ndihmojnë të kuptojnë botën në mënyrë të thjeshtë dhe vizuale.
Dokumentarët për natyrën dhe kafshët i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë biodiversitetin, ekosistemet dhe rëndësinë e mbrojtjes së mjedisit. Ata mësojnë se çdo krijesë ka një rol në natyrë dhe se njerëzit kanë përgjegjësi për ta ruajtur atë.
Dokumentarët shkencorë u prezantojnë fëmijëve tema si hapësira, planetët, trupi i njeriut, moti apo teknologjia. Këto tema nxisin mendimin shkencor dhe dëshirën për të eksploruar.
Dokumentarët historikë i ndihmojnë të kuptojnë qytetërimet, figurat historike dhe ngjarjet që kanë formësuar botën. Kur përshtaten sipas moshës, ato zhvillojnë ndjenjën e identitetit dhe respektin për trashëgiminë kulturore.
Dokumentarët kulturorë dhe gjeografikë i njohin fëmijët me vende, gjuhë, tradita dhe mënyra të ndryshme jetese. Kjo i ndihmon të zhvillojnë tolerancën, respektin dhe një këndvështrim më të gjerë për botën.
Pse dokumentarët ndihmojnë në të mësuar?
Studimet në psikologjinë e edukimit tregojnë se fëmijët mësojnë më mirë kur informacioni paraqitet përmes historive, imazheve dhe përvojave kuptimplota. Teoria e ”mësimit multimedial” e Richard Mayer shpjegon se kombinimi i figurës me shpjegimin verbal ndihmon trurin të kuptojë dhe të mbajë mend informacionin më lehtë.
Megjithatë, mësimi nuk ndodh vetëm gjatë shikimit të dokumentarit. Ai vazhdon në bisedën që prindi zhvillon me fëmijën.
Pyetje të thjeshta si:
- “Çfarë të habiti më shumë?”
- “Pse mendon se kjo kafshë u soll në këtë mënyrë?”
- “Çfarë mësove sot që nuk e dije më parë?”
i ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë të menduarit kritik, aftësinë për të argumentuar dhe për të lidhur njohuritë me jetën e përditshme.
National Geographic – një nga zgjedhjet më të mira
Kur flitet për dokumentarët e natyrës dhe shkencës, ”National Geographic” mbetet një nga burimet më cilësore për familjet. Përmbajtja e tij kombinon pamje mbresëlënëse me informacion të saktë shkencor, duke i ndihmuar fëmijët të njohin botën në mënyrë të kuptueshme dhe frymëzuese.
Dokumentarët për kafshët, oqeanet, pyjet, shkretëtirat dhe fenomenet natyrore mund të zgjojnë interesat e fëmijëve për biologjinë, gjeografinë dhe mbrojtjen e mjedisit. Shumë fëmijë zbulojnë pasionin e tyre për natyrën pikërisht duke parë dokumentarë të tillë.
Si ta bëjmë shikimin më edukativ?
Prindërit mund ta kthejnë një dokumentar në një aktivitet familjar duke:
- ndaluar herë pas here videon për të diskutuar një skenë interesante;
- kërkuar në hartë vendin ku jetojnë kafshët ose zhvillohet ngjarja;
- nxitur fëmijën të vizatojë ose të shkruajë faktin që i bëri më shumë përshtypje;
- vizituar një park, muze apo zonë natyrore që lidhet me temën e dokumentarit;
- lidhur atë që panë me jetën e përditshme dhe me kujdesin për mjedisin.
Në fund, dokumentarët nuk duhet të jenë thjesht një mënyrë për të kaluar kohën para ekranit. Kur zgjidhen me kujdes dhe shoqërohen me biseda familjare, ata bëhen një mjet i fuqishëm për të zhvilluar kureshtjen, empatinë dhe dashurinë për dijen.
Ndoshta mësimi më i rëndësishëm që një dokumentar mund t’i japë një fëmije nuk është vetëm njohja e një kafshe apo një planeti të ri, por dëshira për të vazhduar të bëjë pyetje, të kërkojë përgjigje dhe të mos reshtë kurrë së eksploruari botën.
Referenca:
– Mayer, R. E. (2009). Multimedia Learning.
– National Research Council. (2000). How People Learn: Brain, Mind, Experience, and School.
– Hirsh-Pasek, K., et al. (2015). Putting Education in “Educational” Apps: Lessons From the Science of Learning.
Prinderimi. com
