Në Kosovë, si në shumë vende të tjera, skena e lojës së fëmijëve ka ndryshuar ndjeshëm. Dikur ishte e zakonshme të shihje fëmijë që luanin lirshëm nëpër hyrje makinash, rrugë apo oborre lagjesh. Sot, kjo liri ka rënë, dhe pandemia e COVID-19 vetëm sa e ka përshpejtuar këtë trend./prindërimi
Aktiviteti fizik i fëmijëve është bërë gjithnjë e më i strukturuar, i kufizuar kryesisht në klube sportive apo aktivitete pas shkollës, ndërsa loja informale, e udhëhequr nga vetë fëmijët, po shuhet. Kjo mungesë e mundësive të përditshme për lojë të lirë ka pasoja të thella në zhvillimin e tyre.
Pse loja e pastrukturuar është thelbësore?
Shpesh, fëmijët në Kosovë nuk kanë akses të lehtë në hapësira të ndërtuara posaçërisht për lojë, siç janë fushat e lojërave. Ata kanë nevojë për të rritur që t’i çojnë atje, gjë që e kufizon autonominë e tyre. Pa përdorimin e hapësirave më informale për të kaluar kohë me fëmijë të tjerë, u mungojnë mundësitë e përditshme për lojë.
Loja, dhe veçanërisht mundësitë e pastrukturuara për lojë, janë thelbësore për zhvillimin e shëndetshëm të fëmijëve. Përtej ofrimit të mundësive për aktivitet fizik, loja i ndihmon ata të:
- Shtyjnë kufijtë dhe të eksplorojnë aftësitë e tyre.
- Gjejnë mënyra për të ndërtuar miqësi dhe për të zgjidhur konfliktet.
- Zgjerojnë imagjinatën dhe kreativitetin e tyre.
- Zhvillojnë aftësitë sociale.
Siç thekson Malala Yousafzai, “Një fëmijë, një mësues, një libër, një stilolaps mund të ndryshojë botën. Por gjithashtu, një lojë, një rrugë, një mundësi, mund të transformojë një fëmijë.” Shkollat kanë një rol të rëndësishëm në inkurajimin e lojës, duke e kombinuar atë me përfitimet e aktivitetit fizik dhe ndërgjegjësimin mjedisor. Megjithatë, mbështetja e lojës duhet të shtrihet përtej portave të shkollës, duke përfshirë edhe mjedisin urban.
Rilindja e lojës urbane në Kosovë
Për të ringjallur lojën e lirë, mund të frymëzohemi nga iniciativa të suksesshme ndërkombëtarisht dhe t’i përshtatim ato në kontekstin e Kosovës.
Këshillat lokale dhe komunitetet mund të bashkëpunojnë për të krijuar “rrugë loje” të udhëhequra nga komuniteti. Kjo do të thotë që banorët t’u drejtohen komunave për mbyllje të përkohshme të rrugëve, duke u mundësuar fëmijëve të luajnë në to pa frikën e trafikut. Prindërit dhe kujdestarët mund të mbikëqyrin fëmijët që luajnë jashtë shtëpive të tyre, duke ndërtuar një ndjenjë sigurie dhe komuniteti.
Projekte të ngjashme me “Ok for Play” ose “What Does Nature Mean To Me?”, të cilat synojnë të transformojnë hapësirat e vogla urbane si hyrjet e makinave dhe oborret në zona lojërash, mund të zhvillohen edhe në Kosovë. Kjo do t’i ndihmonte fëmijët të shfrytëzojnë mjedisin e tyre të menjëhershëm dhe të zhvillojnë pavarësinë e tyre në natyrë.
Përvoja e izolimit gjatë pandemisë theksoi rëndësinë e hapësirave të gjelbra dhe natyrës për shëndetin fizik dhe mendor, veçanërisht për fëmijët që jetojnë në qytete pa qasje të lehtë në kopshte apo parqe. Nisma që inkurajojnë fëmijët të eksplorojnë natyrën brenda mjedisit urban, si mbledhja e materialeve natyrore për art apo thjesht kalimi i kohës lirshëm në hapësira të gjelbra, mund t’i magjepsin ata dhe t’u japin mundësi për të eksploruar ide të mëdha rreth të ardhmes dhe rolit të tyre në sfidat mjedisore.
Roli i prindërve dhe i institucioneve
Të rriturit kanë një rol vendimtar në bërjen e qëndrimit jashtë më të sigurt për lojën e fëmijëve. Kjo kërkon prindër dhe kujdestarë që vlerësojnë lojën e pastrukturuar, që mund t’i entuziazmojnë fëmijët, të vendosin struktura për sigurinë dhe të mbështesin njëri-tjetrin në mundësimin e lojës.
Nëse jeni prind, mund të filloni duke riorganizuar prioritetet tuaja. Kjo mund të nënkuptojë regjistrimin e fëmijës në më pak klasa aktiviteti dhe, në vend të kësaj, përdorimin e asaj kohe për të mbikëqyrur fëmijët tuaj ndërsa luajnë lirshëm në oborrin tuaj, në lagje, apo në ndonjë zonë tjetër urbane.
Mund të ndani këtë mbikëqyrje me prindër të tjerë, duke ndërtuar kështu struktura shoqërore që krijojnë besim dhe e bëjnë mjedisin të ndihet i sigurt.
Por mbështetja duhet të vijë edhe nga qeveria lokale dhe qendrore. Investimet për përmirësimin e peizazhit urban, si krijimi i hapësirave të reja për lojë apo përshtatja e atyre ekzistuese, janë thelbësore. Një argument bindës për vendimmarrësit vendorë është se komunitetet e forta dhe të qëndrueshme ndihmojnë njerëzit të ndihen të sigurt, të lidhur dhe të mbështetur, gjë që çon në jetë më të mira për të gjithë. Duke punuar së bashku, mund t’u kthejmë fëmijëve tanë lirinë dhe gëzimin e lojës në lagjet e Kosovës.
