Në Kosovë, si dhe globalisht, celularët inteligjentë janë bërë një pjesë e pandashme e jetës së përditshme, madje edhe për fëmijët. Raportet tregojnë se një përqindje e lartë e fëmijëve të moshës 10-12 vjeç posedojnë tashmë një telefon inteligjent, duke ngjallur debate të shumta mbi ndikimet e mundshme./prindërimi
Diskutimet shpesh përqendrohen te rreziqet e shëndetit mendor nga mediat sociale, apo te mungesa e kohës së kaluar jashtë ose në bashkëveprim me të tjerët. Nga ana tjetër, nuk mund të mohojmë se këto pajisje mund t’i ndihmojnë fëmijët të qëndrojnë të lidhur me komunitetet e tyre dhe të kenë akses në informacion.
Por, përtej këtyre aspekteve të njohura, ekziston një çështje tjetër thelbësore që kërkon vëmendjen tonë: mbingarkesa me informacion dhe “orteku i mungesës së rëndësisë” që po u servohet fëmijëve tanë.
Nga sinjali në zhurmë: Ligji i termodinamikës në komunikim
Për të kuptuar mbingarkesën me informacion, mund të shohim analogjinë me një nga ligjet themelore: ligjin e dytë të termodinamikës, i cili thekson se me kalimin e kohës, rendi zëvendësohet nga çrregullimi, dhe informacioni errësohet nga zhurma.
Kjo ide gjen një paralele të fortë në zhvillimin e mjeteve të komunikimit. Në të kaluarën, kur shpërndarja e informacionit ishte e vështirë, njerëzit komunikonin vetëm atëherë kur informacioni ishte vërtet i rëndësishëm. Askush nuk do të dërgonte një letër që udhëtonte për muaj vetëm për të njoftuar një detaj të parëndësishëm.
Sot, shtypi, komunikimet me tela, interneti dhe, në veçanti, telefonat inteligjentë, kanë ndryshuar këtë paradigmë rrënjësisht. Çdo risi që e lehtëson komunikimin, duket se zvogëlon cilësinë e informacionit të transmetuar. Kjo do të thotë se pjesa më e madhe e informacionit që na rrethon është “zhurmë” informacion i parëndësishëm dhe i panevojshëm.
Për shembull, sot ne dimë jo vetëm lajme të rëndësishme, por edhe detaje të parëndësishme të jetës së panumërt njerëzve apo kafshëve në internet. Rritja e kësaj “ndotjeje akustike” është një pasojë e pashmangshme e këtij ligji natyror.
Ortaku i mungesës së rëndësisë dhe pasojat e tij
Në teorinë e komunikimit, informacionin e rëndësishëm e quajmë “sinjal”, ndërsa atë të parëndësishëm “zhurmë”. Imagjinoni një fëmijë në Kosovë që kërkon informacion për një projekt shkollor në telefonin e tij inteligjent – për shembull, rreth planetëve.
Faqet e internetit shpesh janë të mbushura me komente, lidhje me përmbajtje të palidhura, reklama dhe video. Për të gjetur njohuritë që kërkon, ai do të duhet të shfletojë një sasi të madhe informacioni të panevojshëm. Kjo shkakton një ulje të raportit sinjal-zhurmë. Hulumtimet tregojnë se nëse niveli i zhurmës dyfishohet, na duhet të konsumojmë dyfishin e informacionit për të marrë të njëjtin nivel të njohurive përkatëse. Kjo do të thotë dyfishim i kohës para ekranit.
Nëse niveli i zhurmës rritet në mënyrë eksponenciale, fëmijët do të duhet të kalojnë në mënyrë eksponenciale më shumë kohë të ngjitur pas telefonave të tyre inteligjentë vetëm për të përvetësuar të njëjtën sasi informacioni të dobishëm. Kjo është një situatë që duhet ta shmangim me çdo kusht. Për më tepër, mbingarkesa me informacion mund të ndikojë negativisht në atë që konsumojmë më pas, duke na bërë të kalojmë nga një faqe në tjetrën pa mbledhur ndonjë informacion të dobishëm.
Zgjidhja: Qetësia digjitale dhe dialogu me prindërit
Në teori, zgjidhja është e thjeshtë: duhet të mbajmë nivelin e zhurmës të ulët. Ndryshe nga sistemet biologjike në natyrë, të cilat ruajnë komunikim të qëndrueshëm pa rritur zhurmën, njerëzit kanë përparuar teknologjitë që rrisin ndjeshëm konfuzionin.
Kufizimi i aksesit të fëmijëve në këto teknologji do të thotë që mjedisi i tyre bëhet shumë më pak i zhurmshëm dhe më i qetë. Kjo vlen edhe për të rriturit.
Ndalimi i plotë i telefonave inteligjentë për fëmijët në Kosovë është jopraktik dhe ndoshta i padobishëm në një botë të lidhur. Zgjidhja më e mirë është krijimi i një mjedisi ku prindërit ndihen të rehatshëm të thonë “jo” një telefoni inteligjent në disa raste, ose, nëse fëmija e ka atë, të kenë një dialog të hapur dhe transparent me ta mbi përdorimin e tij.
Kjo përfshin vendosjen e rregullave të qarta, inkurajimin e aktiviteteve jashtë ekranit dhe, më e rëndësishmja, modelimi i sjelljes së shëndoshë digjitale nga vetë prindërit. Duke vepruar kështu, mund t’i ndihmojmë fëmijët tanë të lundrojnë në ortekun e informacionit, duke kërkuar “sinjalin” e vërtetë në vend të zhurmës.
