Kur bëhet fjalë për shëndetin mendor të fëmijëve, problemi nuk janë ekranet por mënyra se si i përdorin ato
Ndërsa vera sjell pushimet e gjata dhe fundin e vitit shkollor, shumë prindër përballen me një shqetësim të madh: sa kohë duhet të kalojnë fëmijët para ekranit? Nga telefonat te tabletët, nga YouTube te videolojërat – shqetësimi është real. Por sipas një studimi të ri të publikuar në JAMA nga Dr. Yunyu Xiao, problemi nuk qëndron te koha që fëmijët kalojnë para ekranit, por te sjellja varësisë ndaj përdorimit të tyre.
Jo çdo minutë para ekranit është njësoj
Studimi monitoroi gati 4,300 fëmijë në SHBA për katër vjet, duke nisur nga mosha 10 vjeç. Fëmijët u pyetën jo vetëm sa kohë kalonin para ekraneve, por edhe nëse ndiheshin të varur ndaj këtij përdorimi – pra, nëse nuk mund të ndaleshin lehtësisht edhe kur donin. Rezultatet treguan se vetëm koha para ekranit nuk ishte e lidhur me probleme të shëndetit mendor, por varësia dhe vështirësia për t’u shkëputur nga ekranet ishte një tregues i fuqishëm për prirje të rrezikshme si vetëdëmtimi, mendimet vetëvrasëse dhe depresioni.
“Ky është studimi i parë që identifikon se përdorimi që shkakton varësi është thelbësor, jo vetë koha e kaluar para ekranit.” – Dr. Yunyu Xiao, Weill Cornell Medicine
Çfarë do të thotë kjo për prindërit?
Shumë prindër reagojnë me ndëshkime të menjëhershme, si ndalimi i telefonit apo bllokimi i qasjes në aplikacione. Por në fakt, marrja e telefonit pa e kuptuar rrënjën e sjelljes varësisë mund të përkeqësojë marrëdhëniet familjare, pa sjellë përmirësime afatgjata. Është e rëndësishme të kuptojmë pse fëmija ka nevojë të qëndrojë gjatë në rrjete sociale apo videolojëra: është vetmia? Stresi? Presioni nga bashkëmoshatarët? Apo mungesa e aktiviteteve kuptimplota në jetën reale?
Fëmijët kanë nevojë çdo ditë për shëndetin mendor, por jo çdo familje mund t’i përballojë problemet
Trajektoret shqetësuese dhe çka fshihet pas tyre
Studimi zbuloi se rreth një e treta e fëmijëve kishin një trajektore gjithnjë e më të problematike të përdorimit të ekranit nga mosha 11 deri në 14 vjeç. Kjo tregon për një zhvillim të një zakoni të keq, që mund të lidhet edhe me ndjeshmëri të lartë psikologjike, ngacmime të fshehta online apo vetë-imazh të ulët.
“Një fëmijë që mund ta lërë telefonin pa stres, pavarësisht sa kohë ka qëndruar online, është më i mbrojtur sesa një që nuk kalon shumë kohë, por e ka të pamundur të shkëputet”, thuhet në studim.
Prindërit duhet të ndërtojnë vetëdije, jo vetëm rregulla
Një qasje më efektive është edukimi i fëmijëve për vetëkontrollin dhe për zhvillimin e marrëdhënieve të shëndetshme me teknologjinë. Kjo do të thotë:
-
Të flisni hapur për ndjenjat e tyre gjatë dhe pas përdorimit të ekranit.
-
Të promovoni alternativa joshëse jashtë ekranit: sport, art, aktivitete sociale.
-
Të ndërtoni rutina të balancuara, ku koha me teknologjinë të mos jetë as ndëshkim dhe as shpërblim.
Në vend që të fokusohemi vetëm në “sa orë ke qëndruar në telefon?”, prindërit duhet të pyesin: “Si ndihesh pas asaj kohe që kalove online?”
Çfarë duhet të dimë për të ardhmen?
Pavarësisht se studimi ka kufizime – si mungesa e të dhënave për faktorë si gjumi, stresi, apo kontrolli prindëror – ai ofron një mësim të qartë: cilësia e marrëdhënies së fëmijës me teknologjinë është më e rëndësishme sesa sasia e kohës së kaluar online. Për më tepër, në një botë që gjithnjë e më shumë dixhitalizohet, është e pamundur t’ua heqim fëmijëve pajisjet – por mund t’i ndihmojmë t’i përdorin me vetëdije dhe maturi.
