Viti i ri shkollor 2025/26 nisi me shumë pritje dhe entuziazëm në të gjitha shkollat e Kosovës, por një lajm i hidhur del nga statistikat zyrtare: 629 nxënës nuk u kthyen në bankat e shkollës, jo sepse nuk deshën të mësonin, por sepse kanë larguar nga Kosova gjatë vitit shkollor 2024/25. Ky fenomen sfidon ndërprerjen tradicionale të shkollimit dhe hap sfida të reja për familjet, komunitetet dhe sistemin arsimor.
Nga këta 629 nxënës, 350 janë djem dhe 279 vajza. Kjo tregon se fenomeni prek të dy gjinitë, edhe pse pak më tepër djemtë.
Shpërndarja nuk është e barabartë në çdo komunë. Komunat më të prekura janë Gjakova (89), Malisheva (84), Gjilani (74), Prizreni (66) dhe Suhareka (61).
Në qytetin e Pejës, numri i nxënësve që kanë ndërprerë shkollën dhe janë larguar nga Kosova është 46, pasuar nga Lipjani me 34. Rahoveci regjimton 27, Istogu 20, ndërsa Deçani dhe Podujeva nga 19. Edhe Prishtina, pavarësisht se është kryeqytet dhe komuna me popullsinë më të madhe, ka vetëm 9 nxënës që kanë kryer këtë lëvizje.
Pse ky fenomen është shqetësues dhe çfarë pasojash ka?
Ky largim shkollor ka pasoja të shumta, jo vetëm për nxënësit individualë, por për familjet dhe për vetë komunitetin. Mungesa e edukimit sistematik çon në shanse të kufizuara në të ardhmen, rritje të pabarazive dhe humbje potenciale për zhvillim arsimor e shoqëror.
Përderisa arsimi është themeli për zhvillim ekonomik, largimi nga shkolla dhe pastaj nga vendi e thellon hendekun mes atyre që kanë mundësi dhe atyre që i mungojnë ato. Nëse ky trend vazhdon, shumë zona do të përballen me mungesë profesorësh, reduktim të mbështetjes komune dhe humbje politike dhe kulturore.
Cilat janë faktorët që gjenerojnë këtë largim?
Megjithëse raportet nuk zbulojnë të gjitha arsyet, mund të konsiderohen disa prej shtytësve kryesorë:
-
mundësitë ekonomike jashtë vendit: familjet mund të shohin jetë më të mirë për fëmijët e tyre në vende të tjera.
-
kushtet e arsimit dhe shërbimeve: mungesa e burimeve, infrastruktura e dobët apo ambiente të pazhvilluara mund të shtyjë prindërit të kërkojnë alternativa jashtë vendit.
-
qëndrimet sociale dhe aspiratat për të ardhmen: ndjenja që arsimi në vend nuk është mjaftueshëm konkurrues ose që mundësitë janë më të mëdha jashtë kufijve.
Si mund të ndërhyhet: rekomandime për prindërit, shkollat dhe institucionet
1. përkrahje individuale për nxënësit në rrezik
Shkollat duhet të identifikojnë nxënësit që mungojnë shpesh dhe të komunikojnë me prindërit menjëherë. Programet mentorie dhe mbështetja psikologjike mund të ndihmojnë të rinjtë të ndihen më të përfshirë dhe me shpresë.
2. përmirësim i kushteve lokale arsimore
Komunat duhet të investojnë në infrastrukturë shkollore, material mësimor dhe trajnim për mësuesit. Një shkollë që ka ambiente të mira, që mësuesit gëzojnë besim dhe që fëmijët shohin përfitime, ka më shumë gjasa të ruajë nxënësit e saj.
3. politikë kombëtare që adreson emigrimin dhe arsimin
Institucionalisht, nevojitet një strategji që ofron shërbime për familjet që mbeten, inkurajon punësim lokal dhe motivon njerëzit të qëndrojnë. Politikat që nxisin investime në zona rurale ose të margjinalizuara mund të jenë thelbësore.
Një perspektivë që frymëzon
Edhe pse raporti tregon të dhëna shqetësuese, ai gjithashtu jep mundësinë për reflektim dhe veprim. “Investimi në të rinjtë është investim në të ardhmen e një kombi”, ka thënë Nelson Mandela. Mundësia për të transformuar krizën në shans është reale nëse reagojmë me vizion, unitet dhe përgjegjësi.
Në përfundim ky fenomen i 629 nxënësve që nuk kthehen në shkollë dhe largohen nga Kosova nuk është thjesht statistike. Është thirrje për të gjithë: prindërit, mësuesit, drejtuesit lokalë dhe qendrorë që të bashkëpunojnë për të ruajtur dijen, për të forcuar komunitetin dhe për t’i dhënë të rinjve shpresë dhe mundësi brenda atdheut.
