Në Kosovë, profesioni i mësuesit vazhdon të perceptohet gjithnjë e më shumë si një profesion i grave. Të dhënat e fundit të statistikave të arsimit tregojnë se gjatë vitit shkollor 2024/25, rreth 64% e mësimdhënësve ishin gra dhe 36% burra. Por pse një pjesë e meshkujve hezitojnë ta zgjedhin arsimin si karrierë?
Një faktor praktik është orari i punës. Për shumë burra, veçanërisht në një shoqëri ku ende ekziston pritshmëria që burri të jetë siguruesi kryesor i familjes, një profesion që perceptohet si me orar më të shkurtër mund të shihet si më pak tërheqës. Mësimdhënia mund të duket si një punë me më pak orë të pranishme në shkollë, por përfshin përgatitje, korrigjim, dokumentacion, takime me prindër dhe angazhime të tjera jashtë orarit. Megjithatë, krahasuar me disa sektorë privatë, orari relativisht i parashikueshëm mund të shihet nga disa burra si kufizim për mundësitë e të ardhurave shtesë dhe avancimit profesional.
Këtu ndërhyn edhe konstruktimi shoqëror i rolit të burrit. Që në fëmijëri, djemtë mund të marrin mesazhe të drejtpërdrejta ose të tërthorta se duhet të synojnë profesione që lidhen me autoritetin, të ardhurat e larta, teknologjinë, biznesin, inxhinierinë apo fusha të tjera të perceptuara si “mashkullore”. Arsimi, veçanërisht puna me fëmijët e vegjël, shpesh lidhet me kujdesin, durimin dhe edukimin emocional – cilësi që stereotipet tradicionale padrejtësisht i atribuojnë më shumë grave.
Kjo nuk është vetëm çështje e Kosovës. OECD thekson se stereotipet gjinore, pritshmëritë familjare dhe mungesa e modeleve mashkullore ndikojnë në zgjedhjet profesionale. Një studim ndërkombëtar që analizoi të dhëna nga 49 vende të PISA-s gjeti se djemtë ishin dukshëm më pak të prirë se vajzat të imagjinonin veten si mësues dhe se prania më e madhe e mësuesve burra lidhej me pritshmëri më të larta të djemve për ta zgjedhur këtë profesion.
Edhe prestigji dhe paga kanë rëndësi. OECD ka vënë në dukje se, në shumë sisteme arsimore, mësimdhënia mund të jetë ekonomikisht më pak tërheqëse për burrat krahasuar me profesionet e tjera të disponueshme për persona me arsimim të lartë.
Në Kosovë, kjo prirje po bëhet veçanërisht e dukshme te brezat e rinj. Sipas TALIS 2024, 60% e mësimdhënësve të arsimit të mesëm të ulët në Kosovë janë gra, ndërsa OECD e përshkruan profesionin si gjithnjë e më të feminimizuar në vend.
Pse arsimi mund të jetë më tërheqës për gratë me familje?
Një tjetër faktor që meriton vëmendje është balanca mes punës dhe jetës familjare. Në shoqëritë ku gratë vazhdojnë të mbajnë një pjesë më të madhe të përgjegjësive për kujdesin ndaj fëmijëve dhe organizimin e jetës familjare, një profesion me orar relativisht të parashikueshëm mund të duket më i përshtatshëm për prindërimin.
Puna në arsim shpesh perceptohet si një profesion që ofron më shumë përputhshmëri me orarin e fëmijëve: pushimet shkollore, orari i strukturuar dhe mundësia për të qenë në shtëpi më herët gjatë ditës mund të jenë faktorë të rëndësishëm për prindërit. Për një nënë që kujdeset për fëmijët, këto karakteristika mund ta bëjnë arsimin një zgjedhje tërheqëse profesionale.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se gratë zgjedhin arsimin vetëm për shkak të përfitimeve familjare. Interesi për të punuar me fëmijët, dëshira për të mësuar, siguria e punës, identiteti profesional dhe kënaqësia nga puna janë gjithashtu faktorë të rëndësishëm. Po ashtu, ideja se gratë janë “natyrshëm” më të përshtatshme për kujdesin dhe edukimin e fëmijëve mund të jetë vetë produkt i stereotipeve gjinore.
Këtu çështja lidhet drejtpërdrejt me prindërimin. Nëse shoqëria vazhdon ta konsiderojë kujdesin për fëmijët kryesisht si përgjegjësi të nënës, atëherë gratë mund të jenë më të prira të kërkojnë profesione që u lejojnë ta përshtatin punën me jetën familjare. Në të njëjtën kohë, burrat mund të ndihen më të shtyrë drejt profesioneve me të ardhura më të larta ose me më shumë mundësi karriere, për shkak të pritshmërisë tradicionale që ata të jenë siguruesit kryesorë financiarë të familjes.
Prandaj, diskutimi për meshkujt dhe gratë në arsim nuk është vetëm diskutim për profesionin e mësuesit. Është edhe diskutim për mënyrën se si shoqëria e koncepton prindërimin, punën dhe rolet e nënës dhe babait.
Prania e më shumë burrave në arsim nuk duhet të shihet si konkurrencë ndaj grave, por si diversifikim i profesionit. Fëmijët përfitojnë nga ekspozimi ndaj mësuesve me përvoja, stile dhe perspektiva të ndryshme. Për ta bërë arsimin më tërheqës për të dyja gjinitë, nevojiten paga konkurruese, mundësi zhvillimi profesional, respekt më i madh shoqëror dhe modele të ndryshme të suksesit.
Në fund, pyetja nuk duhet të jetë “A është arsimi profesion për burra apo gra?”, por “Si ta bëjmë arsimin një profesion ku çdo person i aftë dëshiron të ndërtojë karrierën e tij?”
Prinderimi.com
