Debati rreth telefonave në shkolla
Prindërit dhe mësuesit po ndahen gjithnjë e më shumë për çështjen e telefonave në shkolla. Një pjesë e prindërve nuk pajtohen që fëmijëve t’u ndalohet mbajtja e telefonit për arsye sigurie dhe komunikimi. Në anën tjetër, mësuesit theksojnë se përdorimi i telefonave shpesh shpërqendron nxënësit, ul angazhimin në mësim dhe dëmton rezultatet akademike.
Ky debat është i pranishëm në shumë vende, përfshirë edhe Kosovën, ku përdorimi i telefonave në klasë është shndërruar në temë të vazhdueshme diskutimi mes prindërve dhe institucioneve arsimore.
Çfarë tregon studimi i fundit
Një studim i publikuar në shkurt 2025 nga The Lancet analizoi mbi 1200 nxënës të moshës 12 deri 15 vjeç në Mbretërinë e Bashkuar. Disa prej shkollave kishin ndaluar plotësisht telefonat, ndërsa të tjerat lejonin përdorimin e tyre. Rezultatet ishin befasuese: nuk u gjet asnjë ndryshim i dukshëm në mirëqenien mendore apo performancën akademike mes nxënësve që studionin në shkolla me ndalim dhe atyre që studionin në shkolla pa ndalim. Për më tepër, nxënësit nuk raportuan rritje të aktivitetit fizik, përmirësim të gjumit apo sjellje më të shëndetshme kur telefonat u ndaluan.
Autorja e studimit, Victoria Goodyear, theksoi për BBC se ndalimi i telefonave nuk duhet parë si zgjidhje e vetme, pasi masat e izoluara nuk mjaftojnë për të përballuar ndikimin e teknologjisë te të rinjtë. Ky qëndrim përforcohet edhe nga studime të tjera të viteve 2023 dhe 2024, si ai i European Youth Mental Health Alliance, që arrijnë në përfundime të ngjashme: ndalimi i telefonave është vetëm një pjesë e mozaikut.
Përdorimi i telefonave jashtë shkollës
Ekspertët vërejnë se kur telefonat ndalohen gjatë orarit mësimor, shumë nxënës e rrisin përdorimin e tyre në shtëpi, duke zbehur efektin e pritshëm. Sipas Stacy Thiry, këshilltare për shëndetin mendor, kjo sjellje e kompenson kufizimin dhe mund të përkeqësojë varësinë pas orarit të shkollës. Po ashtu, sipas Jack Winston nga kompania BePresent, nuk kemi ende një kuptim të plotë se çfarë janë zakonet e shëndetshme digjitale për fëmijët, prandaj ndalimi i thjeshtë i telefonave nuk është i mjaftueshëm.
Edukimi për përdorim të shëndetshëm të teknologjisë
Shkollat dhe familjet duhet të bashkëpunojnë për t’i ndihmuar fëmijët të kuptojnë ndikimet pozitive dhe negative të teknologjisë. Edukimi për empatinë, aftësitë sociale dhe ndërveprimet ballë për ballë duhet të jetë pjesë e pandashme e procesit arsimor. Kristen Miller, drejtoreshë e arsimit në Celebree School, thekson se fëmijët duhet të mësojnë qysh në moshë të hershme si të krijojnë marrëdhënie të shëndetshme jashtë ekranit, sepse vetëm kështu reduktohet përdorimi i tepërt i mediave sociale.
Në Kosovë, përdorimi i telefonave në shkolla është sfidë reale. Edhe pse disa institucione kanë aplikuar ndalime të pjesshme, realiteti është se shumë nxënës i përdorin telefonat fshehurazi ose jashtë orëve të mësimit.
Raportet e vitit 2024 nga Instituti Kombëtar i Shëndetit Publik tregojnë se mbi 60 për qind e adoleshentëve përdorin rrjetet sociale më shumë se katër orë në ditë. Kjo lidhet ngushtë me simptomat e ankthit dhe problemet e gjumit. Për këtë arsye, nevojitet një qasje më gjithëpërfshirëse që përfshin prindërit, mësuesit dhe vetë nxënësit për të vendosur kufij të shëndetshëm në përdorimin e teknologjisë.
Përtej ndalimeve të telefonave celularë: aftësitë dixhitale janë çelësi për sigurinë e fëmijëve
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Prindërit mund të vendosin kufij të qartë për përdorimin e telefonave, duke përcaktuar orare pa ekrane dhe duke u angazhuar në aktivitete të përbashkëta familjare. Njohja e aplikacioneve që përdorin fëmijët, bisedat e hapura rreth përvojave online dhe përdorimi i kontrolleve prindërore janë hapa praktikë. Më e rëndësishmja është që prindërit të japin shembull duke kufizuar edhe vetë kohën para ekranit. Në këtë mënyrë, fëmijët mësojnë jo vetëm nga fjalët, por edhe nga modeli i jetës që shohin çdo ditë në familje.
Ndalimi i telefonave në shkolla nuk është një zgjidhje e thjeshtë. Studimet e fundit tregojnë se ndikimi i tyre është i kufizuar nëse nuk shoqërohet me edukim për mirëqenie digjitale dhe përkushtim nga familjet. Në vend të fokusimit vetëm tek ndalimi, është e nevojshme të krijohen strategji të balancuara që e bëjnë teknologjinë mjet ndihmës, jo burim stresi për fëmijët tanë.
Ngulitja e zakoneve të shëndetshme të përdorimit të telefonit tek fëmijët
Ekspertët ofrojnë disa këshilla për t’i ndihmuar fëmijët të zhvillojnë mirëqenien dixhitale jashtë shkollës.
- Jini të hapur me fëmijët në lidhje me përdorimin e internetit. Familjet duhet të angazhohen në biseda të rregullta rreth përvojave të kohës para ekranit. Prindërit duhet t’u kujtojnë fëmijëve të flasin hapur kur hasin përmbajtje të dyshimtë në internet, siç është ngacmimi kibernetik.
- Dini se cilat aplikacione përdorin. Të kuptuarit e platformave që përdorin fëmijët dhe përmbajtjes që konsumojnë mund t’ju ndihmojë t’i orientoni ata drejt ndërveprimeve pozitive dixhitale.
- Vendosni kufij. Vendosja e udhëzimeve të qarta rreth telefonave nxit lidhjen familjare dhe mirëqenien dixhitale në përgjithësi.
- Jepuni shembull zakone të shëndetshme teknologjike. T’u thuash fëmijëve të lënë telefonat është e kotë nëse prindërit nuk bëjnë të njëjtën gjë.
- Promovoni aktivitetet jashtë linje. Qoftë sport apo hobi, ekspertët bien dakord se fëmijët do të kenë më shumë gjasa të qëndrojnë larg ekraneve nëse janë të angazhuar në aktivitete që nuk përfshijnë pajisje. Familjet gjithashtu duhet të kalojnë kohë së bashku duke bërë gjëra që u pëlqejnë pa ekrane.
- Përdorni kontrollet prindërore. Shumë pajisje ofrojnë cilësime që ju lejojnë të monitoroni dhe kufizoni kohën para ekranit, duke siguruar që konsumi dixhital i fëmijës suaj të jetë në përputhje me vlerat e familjes suaj..
- Mbani nën vëzhgim mirëqenien emocionale të fëmijëve rreth teknologjisë. Nëse vini re se fëmija juaj sillet i irritueshëm ose i mërzitur pasi përdor telefonin, është koha të rivlerësoni aplikacionet që përdor dhe sa shumë qëndron online.
