A keni vënë re ndonjëherë se si një vizatim i thjeshtë i bërë nga duart e fëmijës mund të ketë më shumë vlerë për të sesa një lodër e shtrenjtë? Apo se si një tortë e përgatitur bashkë me prindin, edhe nëse nuk është perfekte, bëhet një nga kujtimet më të bukura? Kjo nuk është rastësi. Psikologjia e shpjegon përmes një fenomeni të quajtur Efekti IKEA – ideja se njerëzit priren t’i vlerësojnë më shumë gjërat kur kanë kontribuar vetë në krijimin e tyre.
Termi u bë i njohur nga një studim i vitit 2011 nga psikologët Michael I. Norton, Daniel Mochon dhe Dan Ariely, të cilët zbuluan se njerëzit shpesh zhvillojnë një lidhje më të fortë emocionale me objektet që i kanë ndërtuar vetë, edhe kur rezultati nuk është perfekt. Edhe pse studimi lidhej kryesisht me të rriturit, ky koncept na jep një mësim shumë të rëndësishëm për edukimin e fëmijëve: përfshirja krijon vlerë, përgjegjësi dhe ndjenjë përkatësie.
Fëmijët nuk kanë nevojë vetëm për të marrë, por edhe për të krijuar
Në një kohë kur shumë fëmijë rrethohen nga lodra, pajisje dhe mundësi argëtimi të gatshme, ekziston rreziku që ata të mësohen vetëm me rolin e konsumuesit. Kur gjithçka blihet dhe përgatitet nga të tjerët, fëmija humbet mundësinë për të përjetuar kënaqësinë e bërjes së gjërave. Një fëmijë që ndërton një kullë me kuba, mbjell një lule, ndihmon në përgatitjen e një ushqimi apo krijon një dhuratë për dikë tjetër nuk po bën vetëm një aktivitet.
Ai po mëson:
-Unë jam i aftë të bëj diçka.
-Puna ime ka vlerë.
-Kam një rol në familje.
Këto përvoja ndikojnë në vetëbesimin dhe pavarësinë e tij.
Si mund ta përdorin prindërit Efektin IKEA në jetën e përditshme?
1. Përfshijini fëmijët në punët e familjes
Shpesh prindërit mendojnë se punët e shtëpisë janë vetëm përgjegjësi të të rriturve, sepse fëmija “do ta bëjë më ngadalë” ose “do ta bëjë rrëmujë”. Por përfshirja e fëmijëve në mënyrë të përshtatshme për moshën i ndihmon ata të zhvillojnë përgjegjësi.
Shembuj:
- Një fëmijë i vogël mund të vendosë lugët në tavolinë;
- Një fëmijë më i rritur mund të ndihmojë në gatim;
- Një adoleshent mund të marrë përsipër një detyrë të rregullt.
- Qëllimi nuk është perfeksioni, por ndjenja: “Edhe unë kontribuoj.”
2. Krijoni më shumë, blini më pak
Nuk do të thotë që fëmijët nuk duhet të marrin dhurata. Por disa nga kujtimet më të forta krijohen përmes përvojave.
Provoni:
- të krijoni dekorime për shtëpinë;
- të ndërtoni diçka së bashku;
- të përgatisni një dhuratë për një të afërm.
- Një dhuratë e bërë me dashuri shpesh mbart më shumë kuptim sesa një objekt i blerë.
3. Mos e korrigjoni menjëherë krijimin e fëmijës
Një gabim i zakonshëm është që prindi ndërhyn menjëherë: “Jo, bëje kështu.” “Duhet ta rregullosh.” “Kjo nuk është bërë mirë.” Në vend të kësaj, pyeteni: “Si e mendove këtë?” “Çfarë të pëlqen më shumë te ajo që krijove?” Kjo i jep fëmijës hapësirë për të zhvilluar mendimin dhe kreativitetin.
4. Lejojeni fëmijën të përjetojë procesin
Në kulturën e sotme shpesh fokusohemi te rezultati: nota e mirë, puna perfekte, suksesi. Por fëmijët mësojnë shumë përmes procesit. Një vizatim jo perfekt, një recetë që nuk doli siç duhet apo një projekt i thjeshtë janë mundësi për të mësuar durimin dhe këmbënguljen.
Mësimi më i madh i Efektit IKEA për prindërit
Fëmijët nuk kanë nevojë vetëm për gjëra të gatshme. Ata kanë nevojë për mundësi që të ndihen të aftë, të dobishëm dhe pjesë e diçkaje. Kur i lejojmë të krijojnë, të ndihmojnë dhe të kontribuojnë, ne nuk po ndërtojmë vetëm objekte me ta. Po ndërtojmë karakterin e tyre. Sepse një nga dhuratat më të mëdha që mund t’i japim një fëmije është besimi: “Duart e tua mund të bëjnë diçka me vlerë.”
Prinderimi.com
