A mund të jenë miqësitë online të rrezikshme për fëmijët?
Në kohën e mediave sociale, fëmijët po krijojnë lidhje miqësore përtej oborrit të shkollës apo lagjes. Platformat si TikTok, Roblox, Instagram dhe aplikacionet e lojërave i lejojnë ata të komunikojnë me njerëz që nuk i kanë takuar kurrë në jetën reale.
Edhe pse kjo mund të duket si pjesë e një bote moderne më të hapur, raportet ndërkombëtare po tregojnë një rritje të ndjeshme të rreziqeve që lidhen me miqësitë virtuale. Sipas të dhënave të UK Online Safety Data Report 2025 onlinesafetydata.org, 19% e fëmijëve nga mosha 10 deri në 15 vjeç kanë biseduar me persona që nuk i kanë njohur kurrë më parë.
Rreziku nga mashtrimet dhe manipulimet emocionale
Një nga rreziqet më të mëdha të miqësive online është online grooming – kur persona të rritur krijojnë lidhje të rreme me fëmijët për qëllime manipulimi ose abuzimi. Midis prillit 2020 dhe marsit 2023, policia në Britani regjistroi mbi 34 mijë raste të tilla, një rritje prej 82% në vetëm pesë vjet. Në shumë raste, fëmijët fillojnë të besojnë se kanë gjetur “një mik të vërtetë” që i kupton, derisa manipulohen për të ndarë informacione personale apo foto të ndjeshme.
Në Kosovë dhe rajon, rastet e tilla po shfaqen gjithnjë e më shpesh në formën e mashtrimeve të buta — profile të rreme që kërkojnë afrimitet, dërgojnë komplimente apo kërkojnë të kalojnë bisedën në platforma private. Pa edukim digjital dhe mbështetje prindërore, fëmijët janë veçanërisht të pambrojtur ndaj këtyre strategjive.
Ekspozimi ndaj përmbajtjeve të papërshtatshme
Ndërveprimet online nuk kufizohen vetëm në komunikim. Fëmijët shpesh ekspozohen ndaj përmbajtjeve të papërshtatshme ose shqetësuese – video, mesazhe apo foto që nuk janë të përshtatshme për moshën e tyre. Një studim i Children’s Commissioner for England (2024) childcommissioner.gov.uk tregoi se mbi 45% e fëmijëve nën moshën 14 vjeç janë ndeshur me përmbajtje që i ka bërë të ndihen të frikësuar apo të pasigurt.
Në rastet e raportuara në shkolla, shumë fëmijë nuk e ndajnë menjëherë përvojën me prindin, nga frika se do t’u ndalohet telefoni ose interneti. Kjo është arsyeja pse komunikimi i hapur dhe pa gjykim mbetet mburoja më e fortë.
Si mund ta përdorim teknologjinë për të përmirësuar shkathtësitë e leximit tek fëmijët?
Rreziqet për privatësinë dhe të dhënat personale
Fëmijët shpesh ndajnë më shumë informacion seç duhet – si vendndodhjen, moshën apo detaje të shkollës. Kjo i bën ata të cenueshëm ndaj keqpërdorimeve. 44% e adoleshentëve pranojnë se kanë takuar online dikë që nuk e kanë njohur më parë, një shifër që rritet çdo vit. Prindërit duhet të mësojnë fëmijët të mendojnë për pasojat përpara se të postojnë apo ndajnë diçka, si dhe t’u shpjegojnë se çdo gjurmë digjitale mbetet në internet.
Pasojat emocionale dhe psikologjike të miqësive virtuale
Fëmijët që kalojnë shumë kohë duke kërkuar pranim dhe dashuri përmes rrjeteve shpesh zhvillojnë varësi emocionale ndaj miqësive online. Kur këto lidhje prishen ose kthehen në burim presioni, mund të shfaqen simptoma ankthi, vetë-dyshimi apo depresioni. Rastet e sextortion – ku dikush kërcënon se do të publikojë foto apo biseda private – janë rritur ndjeshëm në nivel botëror. Këto ngjarje shpesh i lënë fëmijët të traumatizuar dhe të turpëruar, duke ndikuar në vetëbesim dhe shëndet mendor.
Si të ndërhyjmë si prindër dhe edukatorë?
- Mësoni zakone të sigurta online.
Fëmijët duhet të kuptojnë se interneti nuk është gjithmonë i sigurt, dhe se jo çdo “mik” është i vërtetë. Mësojini të mos ndajnë foto, vendndodhje apo informacione personale me askënd që nuk e njohin fizikisht. - Nxisni lidhje reale jashtë ekranit.
Inkurajoni fëmijët të zhvillojnë miqësi përmes shkollës, sportit apo aktiviteteve kulturore. Lidhjet reale u japin atyre ndjenjën e përkatësisë që rrjetet sociale shpesh e imitojnë por nuk e zëvendësojnë. - Përdorni mjetet e kontrollit prindëror.
Platformat moderne ofrojnë mundësi për të monitoruar aktivitetin, kufizuar qasjen ndaj përmbajtjeve të caktuara dhe menaxhuar kohën e përdorimit. Edhe pse asnjë mjet nuk është perfekt, kombinimi i kontrollit teknik me komunikimin e hapur është mbrojtja më e mirë. - Mos e mbyllni bisedën.
Nëse fëmija juaj ju tregon diçka shqetësuese, mos reagoni me zemërim apo ndëshkim. Qëndroni të qetë dhe falënderoni për besimin. Një reagim i fortë mund ta pengojë që të flasë përsëri. Fëmijët që ndihen të dëgjuar janë më të gatshëm të ndajnë shqetësimet para se të përshkallëzohen.
Pse është e rëndësishme t’i mësojmë fëmijët të dallojnë miqësinë e vërtetë?
Në një botë ku një klik mund të sjellë një “mik” të ri, fëmijët duhet të kuptojnë dallimin mes lidhjes virtuale dhe miqësisë reale. Një mik i vërtetë nuk të kërkon sekrete, nuk të bën të ndihesh në faj dhe nuk të detyron të ndash diçka që të shqetëson. Edukimi për këtë dallim është pjesë e rëndësishme e rritjes digjitale.
12 të vërteta rreth miqësisë që çdo adoleshent duhet t’i dijë
Në fund, roli i prindit nuk është të ndalojë teknologjinë, por ta udhëheqë fëmijën ta përdorë me vetëdije, respekt dhe maturi. Miqësitë online mund të jenë të bukura dhe të dobishme, por vetëm nëse ndërtohen mbi besim të vërtetë dhe mbikëqyrje të mençur.
© Prinderimi.com | Të gjitha të drejtat e rezervuara.
