A mund të jetë një fëmijë i guximshëm edhe kur qan? A mund ta dojë shkollën, por njëkohësisht të mos dëshirojë të shkojë atje? A mund ta dojë motrën ose vëllanë dhe, në të njëjtën kohë, të ndiejë xhelozi? Psikologjia na mëson se dy përvoja, emocione apo gjendje në dukje të kundërta mund të bashkëjetojnë, pa e përjashtuar njëra-tjetrën.
Çfarë është të menduarit dialektik?
Të menduarit dialektik është një koncept themelor i Terapisë Dialektike të Sjelljes (Dialectical Behavior Therapy – DBT), e zhvilluar nga psikologia amerikane Marsha Linehan. Kjo qasje thekson se realiteti nuk përbëhet vetëm nga dy ekstreme dhe se situatat mund të kuptohen nga disa këndvështrime njëkohësisht.
Në edukimin emocional të fëmijëve, ky koncept është veçanërisht i rëndësishëm, sepse i ndihmon ata të kuptojnë se nuk duhet të zgjedhin ndërmjet dy ndjenjave apo përvojave.
Një fëmijë mund:
Të ketë frikë dhe të tregojë guxim.
Të jetë i trishtuar dhe të ndihet mirënjohës.
Të jetë i zemëruar me prindin dhe ta dojë atë.
Të ketë nevojë për ndihmë dhe të jetë i aftë.
Të bëjë një gabim dhe të vazhdojë të jetë një person i mirë.
Të jetë krenar për veten dhe të dëshirojë të përmirësohet.
Pranimi i këtyre përvojave ndihmon në zhvillimin e fleksibilitetit psikologjik dhe emocional.
Kur të qarët konsiderohet gabimisht dobësi
Shprehjet si “Mos qaj, bëhu i fortë”, “Ti je i madh tani” apo “Bëhu i guximshëm, mos ki frikë” përdoren shpesh nga të rriturit me qëllimin për t’i inkurajuar fëmijët. Megjithatë, ato mund të përcjellin pa dashje mesazhin se trishtimi, frika dhe lotët janë të papajtueshëm me forcën dhe guximin.
Fëmijët mund të fillojnë të besojnë se për të qenë të fortë duhet t’i fshehin emocionet, në vend që t’i kuptojnë dhe t’i menaxhojnë ato. Guximi nuk nënkupton mungesën e frikës. Ai mund të shfaqet pikërisht kur fëmija përballet me një situatë të vështirë, pavarësisht frikës që përjeton. Po kështu, të qarët nuk e zvogëlon aftësinë e fëmijës për të përballuar vështirësitë.
Çfarë rëndësie ka pranimi i emocioneve?
Hulumtimet mbi socializimin emocional, përfshirë punën e psikologes Nancy Eisenberg dhe bashkëpunëtorëve të saj, nënvizojnë rolin që kanë reagimet e prindërve në zhvillimin e aftësive emocionale të fëmijëve. Kur prindërit i dëgjojnë, i emërtojnë dhe i pranojnë emocionet e fëmijëve, krijojnë kushte më të favorshme për zhvillimin e vetërregullimit emocional.
Gjithashtu, studimet mbi rregullimin e emocioneve, të zhvilluara nga psikologu James Gross dhe studiues të tjerë, tregojnë se mënyra se si individët i përpunojnë emocionet ka rëndësi për mirëqenien psikologjike. Pranimi emocional nuk nënkupton lejimin e çdo sjelljeje. Një fëmijë ka të drejtë të zemërohet, por kjo nuk do të thotë se mund t’i lëndojë të tjerët.
Fuqia e fjalës “dhe” në komunikimin me fëmijët
Një mënyrë praktike për të nxitur të menduarit dialektik është përdorimi i fjalës “dhe”, në vend të formulimeve që krijojnë kundërshti ndërmjet emocioneve.
Prindërit mund të përdorin shprehje të tilla:
“Mund të kesh frikë dhe të jesh i guximshëm.”
“Mund të jesh i zemëruar dhe të sillesh me respekt.”
“Mund të qash dhe të jesh i fortë.”
“Mund të bësh gabime dhe të vazhdosh të mësosh.”
“Unë të dua dhe njëkohësisht nuk e miratoj këtë sjellje.”
Në këtë mënyrë, fëmija mëson se emocionet nuk e përcaktojnë tërësisht identitetin e tij dhe se pranimi mund të bashkëjetojë me ndryshimin.
Si mund ta kultivojnë prindërit këtë aftësi?
Prindërit mund të fillojnë duke modeluar vetë këtë mënyrë të menduari. Të shprehurit hapur se edhe të rriturit përjetojnë emocione të përziera i ndihmon fëmijët të kuptojnë kompleksitetin e jetës emocionale. Në vend që të kërkojmë nga fëmijët të mos ndiejnë emocione të pakëndshme, duhet t’i ndihmojmë të zhvillojnë aftësinë për të jetuar me to, për t’i kuptuar dhe për të reaguar në mënyrë të shëndetshme.
Qëllimi i edukimit emocional nuk është të rrisim fëmijë që nuk qajnë, nuk frikësohen apo nuk zemërohen. Qëllimi është të rrisim fëmijë që kuptojnë se mund të jenë të ndjeshëm dhe të fortë, të trishtuar dhe të guximshëm, të papërsosur dhe njëkohësisht të denjë për dashuri.
Referenca shkencore:
Linehan, M. M. (2015). DBT Skills Training Manual.
Eisenberg, N., Cumberland, A., & Spinrad, T. L. (1998). Parental Socialization of Emotion.
Gross, J. J. (2015). Emotion Regulation: Current Status and Future Prospects.
Prinderimi.com
