A mund ta ndihmojë vizatimi një fëmijë të kuptojë matematikën? A mund të zhvillojë ndërtimi i një makete njëkohësisht kreativitetin dhe mendimin shkencor? Hulumtimet mbi edukimin STEAM sugjerojnë se integrimi i artit me shkencën, teknologjinë, inxhinierinë dhe matematikën mund të krijojë përvoja më të pasura të të nxënit.
Në arsimin tradicional, lëndët shkollore shpesh trajtohen si fusha të ndara. Matematika mësohet përmes numrave dhe formulave, shkenca përmes eksperimenteve, ndërsa arti lidhet kryesisht me vizatimin dhe shprehjen krijuese.
Megjithatë, problemet e jetës reale rrallë zgjidhen duke përdorur njohuri nga vetëm një disiplinë. Projektimi i një ndërtese, krijimi i një lodre apo zhvillimi i një teknologjie të re kërkojnë kombinimin e njohurive shkencore, aftësive teknike dhe mendimit krijues.
Pikërisht mbi këtë ide mbështetet edukimi STEAM.
Çfarë është STEAM dhe si ndryshon nga STEM?
STEM përfshin shkencën (Science), teknologjinë (Technology), inxhinierinë (Engineering) dhe matematikën (Mathematics). Kur këtyre disiplinave u shtohet arti (Arts), krijohet modeli STEAM. Por arti në STEAM nuk nënkupton vetëm zbukurimin e një projekti. Ai mund të përfshijë vizatimin teknik, dizajnin, arkitekturën, muzikën, komunikimin vizual dhe proceset krijuese.
Për shembull, gjatë projektimit të një ure, nxënësit përdorin matematikën për të matur dimensionet, shkencën për të kuptuar forcat, inxhinierinë për të testuar qëndrueshmërinë dhe artin për të zhvilluar formën dhe funksionalitetin. Kështu, fëmijët mësojnë se njohuritë nga fusha të ndryshme mund të përdoren së bashku për të zgjidhur një problem.
Çfarë tregojnë hulumtimet shkencore?
Një përmbledhje sistematike nga Perignat dhe Katz-Buonincontro (2019), e publikuar në revistën Thinking Skills and Creativity, analizoi mënyrat e integrimit të artit në edukimin STEAM.
Autorët evidentuan se kjo qasje ofron mundësi për zhvillimin e kreativitetit, bashkëpunimit dhe zgjidhjes së problemeve. Megjithatë, ata theksuan se studimet përdorin përkufizime dhe metoda të ndryshme, duke e bërë të vështirë krahasimin e drejtpërdrejtë të rezultateve.
Kjo do të thotë se STEAM nuk duhet parë si një metodë që garanton automatikisht sukses akademik. Efektiviteti varet nga cilësia e aktiviteteve, objektivat mësimore dhe mënyra se si mësimdhënësi i lidh disiplinat.Një tjetër studim i rëndësishëm nga Uttal dhe kolegët (2013), i publikuar në Psychological Bulletin, analizoi hulumtime mbi zhvillimin e aftësive hapësinore.
Meta-analiza tregoi se këto aftësi mund të përmirësohen përmes trajnimit dhe ushtrimeve të përshtatshme. Aftësitë hapësinore janë të rëndësishme për matematikën, shkencën dhe inxhinierinë, sepse ndihmojnë në kuptimin e formave, orientimit, strukturave dhe marrëdhënieve ndërmjet objekteve.
Aktivitete si vizatimi i modeleve, ndërtimi me blloqe dhe krijimi i strukturave tredimensionale mund të ofrojnë mundësi për ushtrimin e këtyre aftësive.
Pse arti ka rëndësi në të menduarit inxhinierik?
Inxhinieria kërkon më shumë sesa zbatimin e formulave. Inxhinierët duhet të identifikojnë nevojat e njerëzve, të imagjinojnë alternativa, të krijojnë modele dhe të përmirësojnë zgjidhjet. Arti dhe dizajni mund t’i ndihmojnë fëmijët t’i shprehin idetë para se t’i ndërtojnë ato.
Kur një nxënës vizaton një maket shtëpie, ai planifikon hapësirën dhe organizimin e elementeve. Kur e ndërton modelin dhe zbulon se një pjesë nuk qëndron, duhet të analizojë problemin dhe të ndryshojë projektin.Ky proces ndërthur imagjinatën me arsyetimin logjik.
Gjithashtu, arti mund të krijojë mënyra alternative pjesëmarrjeje për nxënësit që kanë vështirësi të shprehin idetë vetëm përmes tekstit ose llogaritjeve. Megjithatë, aktivitetet duhet të përshtaten me aftësitë individuale dhe të mos supozohet se një metodë funksionon njësoj për çdo fëmijë.
Çfarë tregojnë hulumtimet për ndikimin në matematikë?
Një pyetje e rëndësishme është nëse aktivitetet artistike mund të ndikojnë edhe në zhvillimin e aftësive matematikore. Hulumtimet mbi të menduarit hapësinor tregojnë se aftësia për të përfytyruar dhe manipuluar mendërisht objektet lidhet me arritjet në matematikë dhe disiplinat STEM.
Meta-analiza e Uttal dhe kolegëve (2013), që përfshiu 217 studime, gjeti se trajnimi hapësinor përmirësonte mesatarisht performancën në detyra hapësinore, me një madhësi efekti prej 0.47 krahasuar me grupet e kontrollit. Disa përfitime u ruajtën edhe pas përfundimit të trajnimit.
Megjithatë, ky rezultat nuk do të thotë se vizatimi i zakonshëm përmirëson automatikisht notat në matematikë. Përfitimet varen nga lloji i aktivitetit dhe aftësitë që ushtrohen. Për shembull, kur fëmijët vizatojnë figura gjeometrike, krijojnë modele simetrike ose ndërtojnë struktura tredimensionale, ata mund të praktikojnë koncepte matematikore përmes përvojave vizuale.
Si mund të zbatohet STEAM në shkollat e Kosovës?
Një përparësi praktike e STEAM është mundësia për të zhvilluar aktivitete ndërdisiplinore pa pajisje të kushtueshme. Mësimdhënësit e klasave 1–5 mund të organizojnë projekte që ndërthurin disa lëndë mësimore:
1. Projekto një qytet ekologjik.Nxënësit vizatojnë një plan qyteti, ndërtojnë makete me materiale të riciklueshme dhe diskutojnë për energjinë, hapësirat e gjelbra dhe transportin. Ata praktikojnë matjen, planifikimin dhe zgjidhjen e problemeve.
2. Krijo instrumente muzikore. Me kuti, shirita elastikë dhe materiale të zakonshme, fëmijët krijojnë instrumente të thjeshta dhe eksplorojnë marrëdhënien ndërmjet dridhjeve, tingullit dhe muzikës.
3. Ndërto një urë me dizajn të veçantë. Nxënësit vizatojnë modele të ndryshme, përzgjedhin materialet, ndërtojnë urën dhe testojnë qëndrueshmërinë e saj.
4. Zbulo matematikën përmes artit. Duke krijuar mozaikë dhe modele simetrike, fëmijët mësojnë për format gjeometrike, përsëritjen, këndet dhe raportet hapësinore.
Në secilin aktivitet, mësimdhënësi duhet të përcaktojë qartë çfarë pritet të mësojnë nxënësit dhe si do të vlerësohet përparimi i tyre.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Edhe në shtëpi, prindërit mund të krijojnë mundësi për të mësuar përmes STEAM. Një fëmijë mund të projektojë një shtëpi prej kartoni, të krijojë modele me forma gjeometrike ose të ndërtojë një objekt që zgjidh një problem të përditshëm.
Në vend që t’i japin menjëherë zgjidhjen, prindërit mund të pyesin: “Pse mendon se kjo funksionon?”, “Çfarë ndodh nëse ndryshojmë formën?” ose “Si mund ta përmirësojmë projektin?” Këto pyetje e nxisin fëmijën të shpjegojë arsyetimin dhe të reflektojë mbi rezultatet.
A duhet STEAM të zëvendësojë mësimin tradicional?
STEAM nuk duhet të shihet si zëvendësim i mësimit të strukturuar të matematikës, shkencës apo artit.Përkundrazi, ai mund të përdoret si qasje plotësuese, përmes së cilës nxënësit zbatojnë njohuritë e fituara në situata praktike.
Një raport i Akademive Kombëtare të Shkencave, Inxhinierisë dhe Mjekësisë në SHBA thekson rëndësinë e e përcaktimit të objektivave dhe vlerësimit të rezultateve në edukimin e integruar.
Qëllimi i STEAM nuk është që çdo fëmijë të bëhet artist ose inxhinier, por që të mësojë të përdorë kreativitetin, logjikën dhe njohuritë shkencore për të kuptuar dhe zgjidhur probleme.
Për shkollat e Kosovës, integrimi i artit me disiplinat STEM mund të jetë një mundësi për të pasuruar mësimdhënien dhe për t’i përfshirë nxënësit në përvoja më aktive të të nxënit.
Prinderimi.com
