A mund të parashikojnë vështirësitë me rimat problemet e mëvonshme në lexim?
Çfarë tregojnë hulumtimet shkencore për lidhjen ndërmjet rimave, ndërgjegjësimit fonologjik dhe zhvillimit të aftësive të leximit te fëmijët?
Me rastin e Javës Botërore të Rimave dhe Vjershave për Fëmijë (World Nursery Rhyme Week), vëmendja kthehet te një aftësi që shpesh konsiderohet thjesht pjesë e lojës: dallimi i fjalëve që rimojnë. Por hulumtimet shkencore sugjerojnë se kjo aftësi mund të ofrojë informacione të rëndësishme për zhvillimin e mëvonshëm të leximit.
Kur një fëmijë nuk arrin të dallojë se fjalët «mal» dhe «djalë» kanë tinguj të ngjashëm në fund, kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht vështirësi në të nxënë. Megjithatë, vështirësitë e vazhdueshme me rimat mund të jenë një arsye për të vëzhguar më nga afër zhvillimin gjuhësor.
Çfarë tregojnë studimet?
Një studim i rëndësishëm i vitit 1989, nga Peter Bryant dhe kolegët e tij në Universitetin e Oksfordit, ndoqi 64 fëmijë nga mosha parashkollore deri në vitet e para të shkollimit.
Studiuesit zbuluan se njohja e hershme e vjershave me rimë lidhej me rezultate më të mira në lexim dhe drejtshkrim gjatë viteve pasuese, edhe pasi morën parasysh dallimet në inteligjencë, prejardhje sociale dhe aftësi fillestare fonologjike. Kjo sugjeron se përvoja me rimat mund të kontribuojë në zhvillimin e ndjeshmërisë ndaj strukturës tingullore të gjuhës.
Pse kanë rëndësi rimat?
Aftësia për të njohur rimat është pjesë e ndërgjegjësimit fonologjik, që nënkupton aftësinë për të identifikuar dhe manipuluar tingujt e gjuhës së folur. Përpara se të mësojnë shkronjat, fëmijët fillojnë të kuptojnë se fjalët përbëhen nga njësi më të vogla tingullore.
Për shembull, duke dëgjuar fjalët «dorë» dhe «borë», fëmija mund të dallojë ngjashmërinë e tingujve përfundimtarë. Kjo ndjeshmëri është e dobishme për zhvillimin gjuhësor, por nuk është e njëjtë me aftësinë për të identifikuar tingujt individualë të fjalëve.
A parashikojnë rimat vështirësitë në lexim?
Përgjigjja shkencore është më e ndërlikuar sesa një «po» ose «jo». Një studim nga Muter dhe kolegët, i botuar më 1998, tregoi se aftësia për të ndarë fjalët në tinguj individualë ishte parashikues më i fortë i përparimit fillestar në lexim sesa njohja e rimave. Kjo do të thotë se vështirësitë me rimat nuk mund të përdoren të vetme për të parashikuar disleksinë ose problemet e mëvonshme në lexim.
Çfarë mund të bëjnë prindërit dhe edukatorët?
Prindërit mund t’i përfshijnë rimat në aktivitete të përditshme:
– Të lexojnë vjersha të shkurtra me zë.
– Të kërkojnë fjalë që përfundojnë me tinguj të ngjashëm.
– Të përdorin këngë me përsëritje dhe ritëm.
– Të luajnë me rrokjet dhe tingujt fillestarë të fjalëve.
– Të vëzhgojnë përparimin pa ushtruar presion.
Nëse fëmija shfaq vazhdimisht vështirësi me dallimin e tingujve, njohjen e shkronjave ose zhvillimin e gjuhës, rekomandohet konsultimi me një logoped ose specialist të të nxënit.
Mesazhi kryesor: Rimat nuk janë vetëm argëtim. Ato mund të ndihmojnë në zhvillimin e ndjeshmërisë fonologjike, por nuk zëvendësojnë mësimin sistematik të lidhjes ndërmjet shkronjave dhe tingujve. Vëzhgimi i hershëm dhe mbështetja e përshtatshme janë më të rëndësishme sesa etiketimi i fëmijës.
Prinderimi.com
