A po i ndihmojnë programet televizive fëmijët të mësojnë, të mendojnë dhe të zhvillohen, apo thjesht po ua mbushin kohën?
Televizioni vazhdon të jetë pjesë e përditshmërisë së shumë familjeve në Kosovë. Nga filmat vizatimorë te programet edukative, fëmijët ekspozohen ndaj përmbajtjeve që mund të ndikojnë në gjuhën, sjelljen, emocionet dhe mënyrën si e kuptojnë botën. Por jo çdo program i dedikuar fëmijëve është domosdoshmërisht i përshtatshëm për zhvillimin e tyre.
Prandaj, pyetja që duhet të shtrojnë prindërit, edukatorët dhe transmetuesit televizivë nuk është vetëm sa kohë kalojnë fëmijët para ekranit, por edhe çfarë cilësie kanë përmbajtjet që ata shikojnë.
1. Përmbajtje që zhvillojnë gjuhën dhe të menduarit
Programet cilësore duhet të nxisin pasurimin e fjalorit, formulimin e pyetjeve dhe aftësinë për të kuptuar marrëdhëniet shkak-pasojë. Tregimet me dialogë të qartë, personazhe që shpjegojnë veprimet dhe situata që kërkojnë zgjidhje problemesh mund të krijojnë mundësi të vlefshme për të mësuar.
Veçanërisht për fëmijët shqiptarë, përmbajtjet në gjuhën shqipe, me shqiptim të qartë dhe fjalor të pasur, kanë rëndësi të veçantë.
2. Edukim emocional, jo vetëm argëtim
Një program për fëmijë duhet të tregojë edhe si përballohen zemërimi, frika, zhgënjimi apo xhelozia. Personazhet mund të shërbejnë si modele duke demonstruar mënyra të shëndetshme të komunikimit, kërkimit të ndihmës dhe zgjidhjes së konflikteve.
Megjithatë, përmbajtjet duhet të shmangin paraqitjen e dhunës, talljes apo poshtërimit si forma të pranueshme argëtimi.
3. Ritëm dhe stimulim të përshtatshëm për moshën
Ngjyrat e forta, efektet zanore dhe ndryshimet shumë të shpejta të skenave mund ta mbajnë vëmendjen e fëmijës, por kjo nuk do të thotë se po ndihmojnë të nxënit. Programet për fëmijët e vegjël duhet të kenë rrëfim të kuptueshëm, ritëm të përshtatshëm dhe hapësirë për të reflektuar mbi atë që ndodh në ekran.
4. Përfaqësim të realitetit dhe kulturës së fëmijëve
Sa e njohin fëmijët në Kosovë veten në programet që shikojnë?
Përmbajtjet televizive duhet të pasqyrojnë gjuhën, traditat, mjedisin shkollor, jetën familjare dhe përvojat e fëmijëve në vend. Po aq i rëndësishëm është përfaqësimi i fëmijëve me aftësi të ndryshme, prejardhje të ndryshme dhe nevoja të veçanta, pa stereotipe apo paragjykime.
5. Nxitje të kreativitetit dhe pjesëmarrjes
Programet më të dobishme nuk e kufizojnë fëmijën në rolin e shikuesit pasiv. Ato mund ta ftojnë të numërojë, të parashikojë ngjarjen, të këndojë, të vizatojë ose të provojë një aktivitet jashtë ekranit.
Kështu, televizioni bëhet pikënisje për lojë, bisedë dhe eksplorim.
6. Mbrojtje nga reklamat dhe mesazhet e papërshtatshme
Fëmijët, sidomos ata më të vegjël, nuk e dallojnë gjithmonë reklamën nga përmbajtja edukative. Prandaj, programet duhet të shmangin promovimin e fshehtë të produkteve, nxitjen e konsumit të panevojshëm dhe mesazhet që krijojnë pasiguri për pamjen apo vlerën personale.
Çfarë duhet të kërkojnë prindërit?
Para se të zgjedhin një program, prindërit mund të pyesin: A është i përshtatshëm për moshën? A përdor gjuhë të kuptueshme? A promovon respektin dhe bashkëpunimin? A i jep fëmijës diçka për të menduar apo diskutuar? Për fëmijët e vegjël, shikimi i përbashkët dhe biseda me prindin janë veçanërisht të rëndësishme. Televizioni nuk duhet të zëvendësojë lojën, gjumin, lëvizjen apo marrëdhëniet shoqërore.
Përmbajtjet televizive për fëmijë: Çfarë thonë hulumtimet shkencore për ndikimin e tyre?
Televizioni vazhdon të jetë një burim i rëndësishëm argëtimi dhe informacioni për fëmijët. Megjithatë, hulumtimet shkencore tregojnë se ndikimi i tij nuk përcaktohet vetëm nga koha që fëmijët kalojnë para ekranit, por edhe nga cilësia e programeve, përmbajtja edukative dhe mënyra se si fëmijët ndërveprojnë me atë që shikojnë.
1. Cilësia e programeve dhe zhvillimi gjuhësor
Një meta-analizë e publikuar në revistën shkencore JAMA Pediatrics në vitin 2020, e cila përfshiu 42 studime dhe 18,905 fëmijë, analizoi marrëdhënien ndërmjet përdorimit të ekraneve dhe zhvillimit gjuhësor.
Rezultatet treguan se koha më e gjatë para ekraneve lidhej me aftësi më të dobëta gjuhësore. Në anën tjetër, shikimi i programeve edukative dhe përfshirja e prindërve gjatë shikimit lidheshin me rezultate më të mira në zhvillimin e gjuhës.
Kjo sugjeron se përmbajtjet televizive duhet të ofrojnë dialogë të kuptueshëm, fjalor të pasur dhe mundësi për komunikim.
2. Ritmi i filmave vizatimorë dhe aftësia e përqendrimit
Një studim i publikuar në revistën Pediatrics në vitin 2011 nga Angeline Lillard dhe Jennifer Peterson shqyrtoi ndikimin e menjëhershëm të filmave vizatimorë me ritëm të shpejtë.
Në eksperiment morën pjesë 60 fëmijë katërvjeçarë. Fëmijët që shikuan për nëntë minuta një film vizatimor me ritëm të shpejtë treguan rezultate më të dobëta në disa detyra që matnin funksionet ekzekutive, krahasuar me grupet e tjera.
Megjithatë, studimi nuk dëshmon se të gjithë filmat vizatimorë me ritëm të shpejtë shkaktojnë probleme afatgjata të vëmendjes.
Ky hulumtim ngre pyetje të rëndësishme për ritmin e skenave, efektet vizuale dhe kompleksitetin e përmbajtjeve televizive për fëmijët e vegjël.
3. Programet televizive edukative dhe rezultatet shkollore
Një hulumtim i ekonomistëve Melissa Kearney dhe Phillip Levine, i publikuar në vitin 2019 në American Economic Journal: Applied Economics, analizoi ndikimin e programit edukativ amerikan Sesame Street.
Rezultatet treguan se qasja në këtë program lidhej me përmirësime në ecurinë shkollore, veçanërisht te djemtë.
Ky studim ofron dëshmi se televizioni mund të shëasrbejë si mjet mbështetës për edukimin, kur programet ndërtohen mbi objektiva të qarta pedagogjike.
Megjithatë, jo çdo program që prezantohet si edukativ prodhon domosdoshmërisht të njëjtat rezultate.
4. Çfarë rekomandojnë ekspertët për programet televizive?
Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP), në udhëzimet e vitit 2016, rekomandon që fëmijët e moshës 2–5 vjeç të kenë deri në një orë në ditë përmbajtje cilësore para ekranit.Ekspertët theksojnë rëndësinë e programeve të përshtatshme për moshën dhe shikimit të përbashkët me prindërit.
Përmbajtjet duhet të mbështesin të nxënit, të shmangin dhunën e panevojshme dhe të mos zëvendësojnë lojën, aktivitetin fizik, gjumin apo komunikimin familjar.
Çfarë nënkuptojnë këto hulumtime për Kosovën?
Këto gjetje shkencore hapin një diskutim të rëndësishëm për cilësinë e programeve televizive që u ofrohen fëmijëve në Kosovë.
A kemi mjaftueshëm programe edukative në gjuhën shqipe? A përfshihen pedagogë, psikologë dhe specialistë të zhvillimit të fëmijëve në hartimin e përmbajtjeve? A pasqyrojnë programet televizive realitetin kulturor, gjuhësor dhe shoqëror të fëmijëve tanë?
Këto pyetje kërkojnë vëmendje nga institucionet arsimore, transmetuesit televizivë, profesionistët dhe prindërit.
Studimet ndërkombëtare nuk mund të përdoren si dëshmi e drejtpërdrejtë për cilësinë e programeve në Kosovë, por ofrojnë kritere të dobishme për vlerësimin e tyre.
Cilësia e programeve televizive për fëmijë nuk duhet të matet vetëm me shikueshmëri apo popullaritet. Ajo duhet të vlerësohet edhe përmes ndikimit edukativ, përshtatshmërisë zhvillimore dhe respektimit të nevojave të fëmijëve.
Prinderimi.com
