Mësimdhënia efektive e shkrimit për nxënësit me vështirësi në të nxënë përfshin tri komponentë kryesorë:
- Ndjekjen e një strukture bazë të planifikimit, shkrimit dhe rishikimit;
- Mësimdhënien e drejtpërdrejtë të hapave thelbësorë të procesit të shkrimit; si dhe
- Ofrimin e komenteve dhe sugjerimeve bazuar në njohuritë dhe aftësitë që u janë mësuar nxënësve.
Në këtë artikull do të njiheni me metodat për zbatimin e këtyre komponentëve në praktikën mësimore.
Një meta-analizë e realizuar nga Gersten dhe Baker (1999) nxjerr në pah qasjet mësimore të mbështetura në kërkime shkencore për zhvillimin e aftësive të të shprehurit me shkrim te nxënësit me vështirësi në të nxënë. Shkrimi shprehës është përkufizuar si shkrimi që synon të demonstrojë njohuritë ose të mbështesë vetëshprehjen (Graham & Harris, 1989a).
Kjo analizë kërkoi t’i përgjigjej pyetjes: Duke marrë parasysh një grup studimesh të hartuara posaçërisht për përmirësimin e aftësive të shkrimit te nxënësit me vështirësi në të nxënë, cilat ndërhyrje dhe cilët komponentë rezultuan më efektivë dhe sa i madh ishte ndikimi i tyre?
Ky përkufizim dhe kjo pyetje kërkimore bënë që analiza të përfshinte studime mbi ndërhyrje të ndryshme mësimore. Pothuajse të gjitha ndërhyrjet e studiuara përfshinin disa komponentë të ndërthurur.
Nga analiza dolën në pah tri elemente që në mënyrë të vazhdueshme dhe të besueshme kontribuuan në përmirësimin e të shprehurit me shkrim te nxënësit me vështirësi në të nxënë:
1. Ndjekja e një strukture bazë të planifikimit, shkrimit dhe rishikimit.
2. Mësimdhënia e drejtpërdrejtë e hapave kryesorë të procesit të shkrimit.
3. Ofrimi i komenteve dhe sugjerimeve të bazuara në përmbajtjen e mësuar në mënyrë të drejtpërdrejtë.
1. Ndjekja e një strukture bazë: Planifikimi, shkrimi dhe rishikimi
T’u mësosh nxënësve të shkruajnë do të thotë t’u tregosh si t’i zhvillojnë dhe organizojnë mendimet që dëshirojnë të shprehin, si dhe t’i udhëzosh gjatë procesit të hedhjes së tyre në letër. Shumica e ndërhyrjeve të studiuara përdorën një strukturë bazë të mbështetur në tri faza: planifikimin, shkrimin dhe rishikimin. Këta hapa janë pjesë e një procesi ciklik, jo domosdoshmërisht linear.
Kjo do të thotë se nxënësi mund t’i rikthehet secilit hap gjatë shkrimit dhe se fazat nuk zhvillohen gjithmonë sipas së njëjtës renditje. Në këto studime, secili hap mësohej në mënyrë të drejtpërdrejtë, duke përdorur shembuj të shumtë dhe shpesh duke u mbështetur në fletë orientuese për të menduar, kartela udhëzuese ose teknika për të lehtësuar mbajtjen mend.
Planifikimi
Planet e hartuara mirë për shkrimin ndihmojnë në krijimin e varianteve të para më cilësore. Mësuesit ose bashkëmoshatarët që kanë aftësi të mira shkrimi mund ta shpjegojnë me fjalë procesin që ndjekin, duke i ndihmuar nxënësit të zhvillojnë «planet e tyre të veprimit».
Një lloj plani, i quajtur «Fleta e të menduarit për planifikimin», përdor një seri pyetjesh të strukturuara dhe të renditura. Pasi përcaktohet tema, nxënësi u përgjigjet pyetjeve të mëposhtme (Englert, Raphael & Anderson, 1992):
– Për kë po shkruaj?
– Pse po shkruaj?
– Çfarë di për këtë temë?
– Si mund t’i grupoj idetë e mia?
– Si do t’i organizoj mendimet e mia?
Një teknikë tjetër është përdorimi i hartave semantike, të cilat i ndihmojnë nxënësit të planifikojnë përmbajtjen e shkrimit.
Hartimi i variantit të parë
Përdorimi i një plani veprimi i ndihmon nxënësit të krijojnë variantin e parë të tekstit. Plani shërben si një hartë konkrete që i orienton gjatë procesit të shkrimit dhe u ofron sugjerime se çfarë të bëjnë kur ndihen të bllokuar dhe nuk dinë si të vazhdojnë. Ai gjithashtu shërben si kujtesë e vazhdueshme për përmbajtjen dhe strukturën e detyrës së shkrimit.
Një plan i zhvilluar mirë i mundëson nxënësit dhe mësuesit të përdorin një gjuhë të përbashkët gjatë diskutimit të tekstit. Dialogu ndërmjet mësuesit dhe nxënësit përfaqëson një përparim të rëndësishëm në mësimdhënien e shkrimit, krahasuar me metodat tradicionale, të cilat kërkonin që nxënësit të punonin kryesisht në mënyrë të pavarur dhe me pak ndërveprim.
Rishikimi dhe redaktimi
Aftësitë e rishikimit dhe redaktimit janë thelbësore për procesin e shkrimit. Zhvillimi i metodave që i ndihmojnë nxënësit të përmirësojnë dhe redaktojnë punën e tyre ka qenë një sfidë. Megjithatë, disa studiues kanë filluar të zhvillojnë strategji specifike që duken premtuese.
Për shembull, Wong, Butler, Ficzere dhe Kuperis (1996), gjatë mësimdhënies së eseve argumentuese, përdorën redaktimin nga bashkëmoshatarët si strategji mësimore. Nxënësit punonin në çifte dhe ndërronin rolet si autorë dhe kritikë të tekstit. Nxënësi në rolin e kritikut identifikonte pjesët e paqarta të esesë dhe i kërkonte autorit sqarime.
Përmes këtij procesi, nxënësi që kishte shkruar tekstin duhej t’ia shpjegonte bashkëmoshatarit qëllimin e tij komunikues dhe më pas ta rishikonte esenë, në mënyrë që ajo ta pasqyronte sa më saktë atë që dëshironte të shprehte.
Në këtë mënyrë, nxënësit zhvillonin vetëdijen për lexuesin, pra aftësinë për ta parë shkrimin nga këndvështrimi i personit që do ta lexojë.
2. Mësimdhënia e drejtpërdrejtë e hapave kryesorë të procesit të shkrimit
Mësimdhënia e qartë dhe e drejtpërdrejtë e strukturave të tekstit u ofron nxënësve udhëzime për realizimin e detyrave të ndryshme të shkrimit. Kjo vlen si për esetë bindëse, ashtu edhe për rrëfimet personale apo esetë që krahasojnë dhe dallojnë dy dukuri.
Lloje të ndryshme shkrimi mbështeten në struktura të ndryshme. Për shembull, një ese bindëse përmban një tezë dhe argumente mbështetëse, ndërsa një tekst narrativ mund të përfshijë zhvillimin e personazheve dhe kulmin e ngjarjes. Mësimdhënia e strukturave të tekstit zakonisht përfshin shumë modele të qarta dhe udhëzime konkrete.
Edhe pse autorë të ndryshëm mund t’i ndjekin këto struktura në renditje të ndryshme, shkrimi i mirë përfshin atë që Englert dhe Mariage (1991) e quajtën «procese të ndërthurura dhe ciklike». Këto procese nuk zhvillohen sipas një renditjeje të pandryshueshme. Njëri proces mund të ndikojë te tjetri, duke bërë që autori t’u rikthehet hapave të mëparshëm për t’i përditësuar ose rishikuar vazhdimisht.
Edhe këtu, plani i veprimit është i dobishëm. Ai i bën strukturat e tekstit më të dukshme dhe më të kuptueshme për nxënësit, duke e bërë procesin e shkrimit më pak të ndërlikuar.
3. Ofrimi i komenteve dhe sugjerimeve të bazuara në njohuritë e mësuara
Komponenti i tretë, i përbashkët për ndërhyrjet e suksesshme, ishte ofrimi i shpeshtë i komenteve për nxënësit lidhur me cilësinë e përgjithshme të shkrimit, elementet që mungonin dhe pikat e forta të punës së tyre. Kur komentet dhe sugjerimet kombinohen me mësimdhënien e procesit të shkrimit, forcohet dialogu ndërmjet nxënësit dhe mësuesit.
Dhënia dhe marrja e komenteve i ndihmon gjithashtu nxënësit të zhvillojnë ndjeshmërinë ndaj lexuesit dhe stilin e tyre personal të të shkruarit. Wong dhe bashkëpunëtorët (1997) hodhën hipotezën se dialogët ndërveprues, të cilët i udhëhiqnin nxënësit nëpër disa cikle reflektimi, ndërgjegjësimi dhe korrigjimi të problemeve, i ndihmonin ata t’i «shihnin» mendimet e tyre dhe të shkruanin nga këndvështrimi i një personi tjetër.
Në studimet mbi mësimdhënien e suksesshme të shkrimit, mësuesit dhe nxënësit kishin një strukturë organizative dhe një gjuhë të përbashkët për të dhënë komente mbi aspekte të tilla si organizimi, origjinaliteti dhe interpretimi.
Wong dhe kolegët e saj demonstruan procedura për dhënien e komenteve, si për nxënësit ashtu edhe për mësuesit. Këto procedura synonin që vëmendja të përqendrohej si te aspektet formale të shkrimit, për shembull drejtshkrimi dhe pikësimi, ashtu edhe te mënyra e paraqitjes së ideve.
4. Metoda specifike për mësimdhënien e shkrimit
Ekzistojnë metoda të shumta për zhvillimin e aftësive të të shprehurit me shkrim që përfshijnë tri parimet e përmendura.
Dy prej tyre janë:
- Zhvillimi i Strategjive të Vetërregulluara (Self-Regulated Strategy Development – SRSD) (Graham & Harris, 1989b).
- Mësimdhënia e Strategjive Njohëse në Shkrim (Cognitive Strategy Instruction in Writing) (Englert et al., 1995; Englert & Mariage, 1991).
Zhvillimi i Strategjive të Vetërregulluara (SRSD)
Teknika SRSD përfshin udhëzime që nxënësit i përdorin për ta drejtuar vetë procesin e tyre të shkrimit.
- Këto udhëzime kërkojnë që nxënësit:
- Të marrin parasysh audiencën për të cilën shkruajnë dhe arsyet pse po shkruajnë.
- Të hartojnë një plan për atë që synojnë të thonë, duke përdorur struktura orientuese për të krijuar ose organizuar shënimet e tyre.
- Të vlerësojnë përmbajtjen e mundshme duke marrë parasysh ndikimin që ajo mund të ketë te lexuesi.
- Të vazhdojnë procesin e gjenerimit të ideve dhe planifikimit edhe gjatë vetë aktit të shkrimit.
Mësimdhënia e Strategjive Njohëse në Shkrim
Mësimdhënia e Strategjive Njohëse në Shkrim përfshin disa lloje strategjish: Strategjitë e gjenerimit të ideve: Përdoren për përgatitjen para fillimit të shkrimit, përmes teknikave si diskutimi dhe mbledhja e ideve (brainstorming).
Strategjitë organizative: Ndihmojnë nxënësit t’i lidhin, grupojnë dhe kategorizojnë idetë e tyre.
Strategjitë e të kuptuarit: Përdoren gjatë leximit dhe mbledhjes së informacionit që do të shërbejë si bazë për shkrimin.
Strategjitë e vetëmonitorimit: Ndihmojnë nxënësit t’i qartësojnë mendimet dhe të kuptojnë marrëdhëniet ndërmjet informacioneve që kanë mbledhur.
Të gjitha këto strategji zbatohen përpara fillimit të procesit të shkrimit.
Autorë: Russell Gersten, Scott Baker dhe Lana Edwards
Përkthim: Prinderimi.com
