Boshllëqet në të nxënë, përgjegjësia e shkollës dhe roli i bashkëpunimit mes prindit, mësimdhënësit dhe psikologut.
Të mësosh të lexosh, të kuptosh një tekst dhe të zgjidhësh veprime themelore matematikore janë ndër aftësitë më të rëndësishme që një fëmijë duhet t’i fitojë gjatë viteve të para të shkollimit. Megjithatë, disa nxënës kalojnë nga një klasë në tjetrën pa i zotëruar këto njohuri në nivelin e pritshëm. Kjo ngre një pyetje thelbësore: si është e mundur që një fëmijë ta përfundojë vitin shkollor pa arritur rezultatet bazë të të nxënit?
Çfarë na tregojnë të dhënat për Kosovën?
Rezultatet e PISA-s e bëjnë këtë çështje veçanërisht të rëndësishme. Sipas rezultateve të PISA 2025, të publikuara nga OECD në vitin 2026, vetëm 16% e nxënësve 15-vjeçarë në Kosovë arritën nivelin bazë të aftësisë në lexim, ndërsa rezultatet në matematikë mbetën më të ulëta se mesatarja e vendeve të OECD-së. Këto të dhëna tregojnë sfida serioze në sistemin arsimor, por nuk matin drejtpërdrejt aftësitë e nxënësve që përfundojnë klasat e para. Burimi: OECD, PISA 2025.
Këto rezultate duhet të shërbejnë si nxitje për të shqyrtuar mënyrën se si identifikohen vështirësitë, si mbështeten nxënësit dhe si matet përparimi i tyre gjatë shkollimit.
Kalimi i klasës nuk nënkupton gjithmonë zotërimin e njohurive
Përfundimi i klasës dhe zotërimi i kompetencave nuk janë domosdoshmërisht e njëjta gjë. Kur vlerësimi përqendrohet më shumë te notat dhe detyrat e kryera sesa te aftësitë konkrete, vështirësitë e nxënësit mund të mos identifikohen me kohë.
Një fëmijë mund të shqiptojë saktë fjalët pa e kuptuar tekstin, ose të kryejë një veprim matematikor pa kuptuar logjikën e tij. Këto boshllëqe bëhen më të dukshme në klasat e mëvonshme, kur mësimi kërkon lexim të pavarur, interpretim dhe zgjidhje problemesh.
Pse krijohen boshllëqet në të nxënë?
Shkaqet janë të ndryshme dhe shpesh ndërthuren. Mungesat e shpeshta, vështirësitë gjuhësore, klasat e mbingarkuara, metodat e mësimdhënies që nuk u përshtaten të gjithë nxënësve dhe mungesa e mbështetjes individuale mund ta vështirësojnë përparimin.
Disa fëmijë kanë nevojë për më shumë kohë, ushtrime të strukturuara ose metoda të ndryshme për të kuptuar një koncept. Të tjerë mund të kenë vështirësi specifike në lexim apo matematikë që kërkojnë vlerësim dhe mbështetje profesionale.
Për shembull, një fëmijë që nuk e kupton tekstin e një problemi matematikor mund të dështojë jo sepse nuk di të llogarisë, por sepse nuk arrin ta interpretojë kërkesën. Nëse këto vështirësi nuk adresohen herët, boshllëqet mund të ndikojnë edhe në lëndët e tjera.
Shtatë shenja që fëmija mund të ketë nevojë për mbështetje shtesë
Prindërit dhe mësimdhënësit duhet t’u kushtojnë vëmendje shenjave të mëposhtme:
- Fëmija e ka të vështirë të lexojë fjalë të përshtatshme për nivelin e tij shkollor.
- Lexon një tekst, por nuk arrin të shpjegojë çfarë ka kuptuar.
- Ka vështirësi të vazhdueshme me mbledhjen, zbritjen ose konceptet themelore të numrave.
- Nuk arrin të shpjegojë mënyrën se si e ka zgjidhur një detyrë.
- Bën gabime të përsëritura edhe pas shpjegimeve dhe ushtrimeve.
- Shfaq frikë, ankth ose shmangie kur përballet me detyrat e leximit dhe matematikës.
- Nuk tregon përparim të mjaftueshëm pavarësisht mbështetjes së vazhdueshme.
- Këto shenja nuk nënkuptojnë automatikisht se fëmija ka një çrregullim të të nxënit.
Ato tregojnë se nevojitet vëmendje, vlerësim i kujdesshëm dhe një plan i përshtatshëm mbështetjeje.
Roli i shkollës dhe i mësimdhënësit
Shkolla ka përgjegjësinë të monitorojë përparimin e secilit nxënës dhe të ndërhyjë kur identifikohen vështirësi. Vlerësimi nuk duhet të shërbejë vetëm për vendosjen e notës, por edhe për të kuptuar se çfarë ka mësuar fëmija dhe ku ka nevojë për ndihmë.
Leximi individual, ushtrimet e shkurtra, pyetjet për të kuptuarit e tekstit dhe detyrat praktike matematikore mund t’i ndihmojnë mësimdhënësit t’i zbulojnë boshllëqet herët.
Pas identifikimit të vështirësive, nxënësi duhet të marrë mbështetje konkrete: shpjegime alternative, ushtrime të përshtatura, kohë shtesë kur nevojitet dhe monitorim të përparimit. Vetëm t’i kërkosh fëmijës të studiojë më shumë nuk mjafton nëse mënyra e të mësuarit nuk i përgjigjet nevojave të tij.
Bashkëpunimi mes prindit, mësimdhënësit dhe psikologut
Për t’i ndihmuar fëmijët të kapërcejnë vështirësitë, nevojitet bashkëpunim i vazhdueshëm mes familjes dhe shkollës. Prindi, mësimdhënësi dhe psikologu shkollor kanë role të ndryshme, por plotësuese.Prindi mund të vërejë vështirësi gjatë detyrave të shtëpisë, humbje të motivimit, frikë nga gabimet ose vështirësi në përqendrim. Ai duhet t’i ndajë këto vëzhgime me shkollën, pa e fajësuar fëmijën dhe pa e krahasuar me të tjerët.
Mësimdhënësi mund të vlerësojë aftësitë konkrete të nxënësit, të identifikojë boshllëqet dhe të përshtatë mënyrën e shpjegimit dhe të ushtrimit. Prindërit duhet të informohen jo vetëm për atë që fëmija nuk arrin, por edhe për hapat që mund ta ndihmojnë të përparojë.
Psikologu shkollor mund të ndihmojë në kuptimin e faktorëve emocionalë, të sjelljes dhe të përqendrimit që ndikojnë në të nxënë. Kur është e nevojshme, ai mund të orientojë familjen dhe shkollën drejt vlerësimeve të mëtejshme profesionale. Jo çdo vështirësi shkollore është problem psikologjik, prandaj mbështetja duhet të përcaktohet sipas nevojave të fëmijës.
Bashkëpunimi bëhet më efektiv kur të tre palët bien dakord për hapa të qartë: cilat aftësi duhet të përmirësohen, çfarë mbështetjeje do të ofrohet, kush do ta zbatojë dhe kur do të vlerësohet përparimi.
Çfarë ndodh kur bashkëpunimi nuk sjell rezultate?
Nëse vështirësitë vazhdojnë dhe komunikimi me mësimdhënësin nuk sjell përmirësim, prindërit mund të kërkojnë takim me drejtorin e shkollës dhe shërbimin profesional shkollor. Sipas natyrës së çështjes, mund t’i drejtohen edhe Drejtorisë Komunale të Arsimit për udhëzim të mëtejshëm.
Është e dobishme që prindërit t’i paraqesin shqetësimet qartë, të ruajnë komunikimet përkatëse dhe të kërkojnë informacion për aftësitë që fëmija ende nuk i zotëron, mbështetjen e ofruar dhe përparimin e arritur. Qëllimi nuk duhet të jetë gjetja e një fajtori, por sigurimi i ndihmës së nevojshme për fëmijën. Kur nuk ka përparim, plani i mbështetjes duhet të rishikohet dhe të shqyrtohen hapa të tjerë të përshtatshëm.
Ndikimi emocional: kur fëmija fillon të besojë se nuk mundet
Vështirësitë e vazhdueshme mund të ndikojnë në vetëbesimin e fëmijës. Ai mund të fillojë ta konsiderojë veten të paaftë, të shmangë leximin ose të ketë frikë nga matematika. Ndëshkimi, krahasimi me shokët dhe etiketimi si “i dobët” nuk i zëvendësojnë metodat e përshtatshme të mësimit. Fëmija ka nevojë për pritshmëri realiste, inkurajim dhe mundësi për të përjetuar sukses përmes hapave të vegjël.
Prindërit mund ta ndihmojnë duke krijuar rutina të shkurtra ditore: lexim të përbashkët, diskutim rreth tregimeve, numërim gjatë blerjeve dhe zgjidhje të problemeve të përditshme. Nëse vështirësitë vazhdojnë, bashkëpunimi me shkollën duhet të jetë hapi i radhës.
Përgjegjësia institucionale dhe llogaridhënia
Përmirësimi i rezultateve nuk mund të mbështetet vetëm te përpjekjet e familjeve dhe të mësimdhënësve individualë. Sistemi arsimor duhet të sigurojë vlerësim të rregullt, mbështetje për nxënësit me vështirësi, zhvillim profesional për mësimdhënësit dhe monitorim të cilësisë së mësimdhënies.
Kurrikula dhe procedurat e vlerësimit duhet të zbatohen në mënyrë që të tregojnë jo vetëm nëse nxënësi e ka përfunduar klasën, por edhe nëse ka arritur rezultatet e pritshme të të nxënit. Të dhënat duhet të përdoren për të përmirësuar mësimdhënien dhe për të orientuar burimet atje ku nevojat janë më të mëdha.
Vendimet për kalimin në klasën tjetër duhet të merren sipas kritereve dhe procedurave përkatëse, duke marrë parasysh interesin më të mirë të fëmijës dhe nevojën për mbështetje të vazhdueshme.
Suksesi matet me atë që fëmija arrin të mësojë
Çdo fëmijë ka ritmin e vet të zhvillimit, por vështirësitë nuk duhet të shpërfillen vetëm sepse viti shkollor ka përfunduar. Kalimi nga një klasë në tjetrën pa u adresuar boshllëqet themelore mund ta vështirësojë gjithnjë e më shumë rrugëtimin arsimor.
Përgjegjësia është e përbashkët: shkolla duhet t’i identifikojë vështirësitë, prindërit duhet të jenë partnerë aktivë, psikologët duhet të kontribuojnë sipas rolit të tyre dhe institucionet duhet të sigurojnë kushtet për përmirësim. A duhet të kalojë një nxënës në klasën tjetër nëse ende nuk i zotëron aftësitë bazë të leximit dhe matematikës, apo duhet së pari të sigurohet mbështetja që i nevojitet?
Kjo pyetje meriton diskutim të hapur mes prindërve, mësimdhënësve dhe institucioneve arsimore. Qëllimi nuk është ta ndëshkojmë fëmijën për vështirësitë që përjeton, por të sigurohemi se ai nuk mbetet pa ndihmën që i nevojitet. Sepse suksesi i arsimit nuk matet vetëm me numrin e nxënësve që kalojnë klasën, por me atë që ata arrijnë të kuptojnë, të zbatojnë dhe të përdorin në jetën e përditshme.
Prinderimi.com
