Ndërsa nxënësit rikthehen në shkollë këtë vjeshtë, shumë prindër ndiejnë nevojën të bëjnë edhe më shumë: të gjejnë një mësues privat, të shtojnë një orë matematike ose të përfshijnë edhe një aktivitet tjetër pas shkolle, “për çdo rast”. Ky impuls vjen nga dashuria dhe dëshira që fëmijët të kenë sa më shumë mundësi. Por diku përgjatë rrugës, mundësia mund të shndërrohet në presion.
Gjatë gjashtë viteve që kam studiuar qindra fëmijë me arritje të larta, kam zbuluar se motori i vërtetë i suksesit afatgjatë është besimi se vlera e një personi buron nga vlera e tij e qenësishme dhe nga aftësia për të pasur një ndikim pozitiv në botë. Unë e quaj këtë “mendësia e të qenit i rëndësishëm” (mattering mindset).
Karburanti që ushqen suksesin e shëndetshëm
Shumë të rinj sot motivohen nga frika se, nëse nuk arrijnë atë që pritet prej tyre, do të jenë më pak të dashur ose të pranuar, sikur vlera e tyre të varet nga performanca.
Në vitin 2021, së bashku me një studiues nga Baylor University, hetuam ndikimin e kulturës së arritjeve te të rinjtë. Anketa jonë, e botuar në librin tim Never Enough, përfshiu rreth 500 studentë dhe zbuloi një të dhënë shqetësuese: më shumë se gjysma besonin se dashuria e prindërve të tyre ndryshonte në varësi të performancës së tyre. Psikologët e quajnë këtë “vlerësim të kushtëzuar” (conditional regard), pra kur afeksioni i prindit varet nga përmbushja e pritshmërive të caktuara, qofshin ato akademike, sportive apo të sjelljes.
Fëmijët që rriten me një dashuri të tillë të kushtëzuar mund të bëhen aq të frikësuar nga gabimet, saqë edhe një pengesë e vogël mund të tronditë mënyrën se si e shohin veten. Kjo mund të dobësojë ndjenjën e tyre të vlerës, të përshpejtojë lodhjen dhe djegien emocionale dhe t’i lërë pa një ndjenjë qëllimi kur vlerësimet dhe sukseset pushojnë së ardhuri. Gjithashtu, mund t’i bëjë më të cenueshëm ndaj depresionit kur përballen me dështime.
Të kultivojmë herët një mendësi të vlerës
Ne duhet t’i ndihmojmë fëmijët të ndërtojnë që herët një mendësi të vlerës. Kur fëmijët e dinë se vlerësohen pavarësisht rezultatit, ata ndihen më të lirë të marrin rreziqe të shëndetshme, të mësojnë nga gabimet, të përpiqen më shumë dhe të rimëkëmben më shpejt.
1. Bëhuni ekspertë për fëmijën tuaj
Bëhuni njohës të mirë të asaj se kush është fëmija juaj. Çfarë e entuziazmon? Çfarë vështirësish i fsheh? Cilat janë aftësitë që të tjerët mund të mos i vërejnë? Sa më shumë të kuptojmë veçantitë dhe talentet e fëmijës, aq më shumë ai ndihet i parë dhe i njohur për atë që është. Të ndihesh i njohur dhe i dashur është një burim i fuqishëm motivimi.
2. Kujtojuni se vlera e tyre nuk negociohet
Kur fëmija dështon — nuk përzgjidhet në ekip, merr një rezultat të dobët në një test — kujtojini se vlera e tij nuk vihet në diskutim. Një nënë që kam intervistuar përdor një ushtrim të thjeshtë. Ajo ngre një kartëmonedhë 20-dollarëshe dhe pyet: “Sa vlen?” Më pas e rrudh dhe e zhyt në ujë. “Po tani, sa vlen?” Ende 20 dollarë. Pavarësisht pengesave, vlera e saj nuk ka ndryshuar. As vlera e fëmijës nuk ndryshon.
3. Jini kureshtarë, jo të zemëruar
Të gjithë fëmijët duan të bëjnë mirë. Nëse ata nuk po ecin përpara, ndaluni dhe pyesni pse. A mund të ketë një vështirësi të të nxënit që nuk është identifikuar? Një konflikt shoqëror? Një mospërputhje me mënyrën se si zhvillohet mësimi?
Vështirësitë janë të dhëna që na ndihmojnë të kuptojmë se çfarë po ndodh. Kur shprehim zemërim për performancën e fëmijës, mund të dëmtojmë lidhjen prind-fëmijë. Kurioziteti e ruan këtë lidhje dhe na ndihmon të kuptojmë nevojën pas vështirësisë.
4. Vlerësoni ndikimin që kanë te të tjerët
Tregojuni fëmijëve kur veprimet e tyre kanë bërë një ndryshim. Qoftë kur ngushëllojnë një motër ose vëlla, ia përmirësojnë ditën një shoku apo gjejnë një zgjidhje krijuese, ndaluni për t’u kujtuar se vlera e tyre shkon shumë përtej arritjeve.
5. Lëreni fytyrën tuaj të tregojë gëzimin
Shpesh jemi aq të përqendruar në përgatitjen e fëmijëve për të ardhmen, sa harrojmë t’u tregojmë gëzimin që ndiejmë thjesht sepse jemi prindërit e tyre. Të paktën një herë në ditë, tregojuni ngrohtësi dhe afeksion pavarësisht performancës së tyre. Bëjini të ndiejnë se janë po aq të dashur në një ditë të keqe sa edhe në një ditë të mirë.
Nëse do t’u jepja prindërve një këshillë këtë vjeshtë, do të ishte kjo: shqetësohuni pak më pak për notat dhe më shumë për mendësinë që po ndihmoni të ndërtohet te fëmija juaj — atë që mund ta ushqejë suksesin gjatë gjithë jetës.
Autore: Jennifer Brehney
Përkthim: Prinderimi.com
