E keni të vështirë t’i bëni fëmijët t’i ndjekin udhëzimet tuaja? Edhe unë. Prandaj, unë dhe disa shoqe vendosëm të provonim një lloj “terapie në grup”, të frymëzuar nga një libër klasik dhe shumë i njohur për prindërimin.
Nuk do ta harroj kurrë momentin kur u përballa me një nga problemet më zhgënjyese të prindërimit: vajzat e mia nuk po më dëgjonin. Mund t’u thosha pesë herë të bënin diçka — të visheshin, të fiknin televizorin, të lanin dhëmbët — dhe ato ose nuk më dëgjonin, ose thjesht nuk reagonin. Kështu që ua përsërisja edhe pesë herë, gjithnjë e më me zë të lartë.
Dukej sikur e vetmja mënyrë për t’i vënë në lëvizje vajzën time 6-vjeçare dhe atë 4-vjeçare ishte të bërtisja dhe më pas t’i kërcënoja se do t’ua hidhja batanijet. Kjo sjellje nuk përfaqësonte llojin e prindit që doja të isha. Por fakti që ato nuk na dëgjonin mua dhe bashkëshortin tim, madje ndonjëherë as nuk na kushtonin vëmendje, na bënte të ndiheshim të pafuqishëm.
Një ditë, ndërsa po ecja në një dyqan, dëgjova të paktën pesë prindër të thoshin diçka të ngjashme me: “Nëse nuk fillon të më dëgjosh, do të dalim menjëherë nga ky dyqan!” E kuptova se të paktën një pjesë e problemit ishte edhe tek unë.
Pas shumë ankesash për aftësitë e mia të papërpunuara si prind, pata fat: nëna e një shoqeje më përmendi atë që ajo e quante Alfa e komunikimit me fëmijët: How to Talk So Kids Will Listen & Listen So Kids Will Talk, nga Adele Faber dhe Elaine Mazlish. Libri ishte i vjetër, por ende shumë i përdorur. Vendosa ta provoja.
Për të parë nëse këshillat e tij funksiononin ende, mblodha katër shoqe që, njësoj si unë, po përballeshin me vështirësi dhe porositëm një workshop. Për shtatë javë u takuam çdo të martë në mbrëmje në dhomën time të ndenjes. Folëm për vështirësitë tona, luajtëm role, ndoqëm situata të ndryshme dhe bëmë detyra javore për të zbatuar mënyra të reja komunikimi me fëmijët.
Ja çfarë mësuam.
1. Thuajeni me vetëm një fjalë
Kjo teknikë synon t’i mbajë kërkesat të shkurtra. Ajo na ndihmon të shmangim shpjegimet e gjata që shpesh përfundojnë duke na lodhur dhe irrituar.
Situata
Në atë kohë, vajzat e mia kishin vetëm një detyrë në shtëpi: pasi përfundonin së ngrëni, duhej t’i çonin pjatat në lavaman. Megjithatë, pothuajse çdo mbrëmje duhej t’ua kujtoja këtë, ndonjëherë edhe tri herë.
Mënyra e vjetër
Pasi ato i injoronin kërkesat e mia të përsëritura, ulesha me to dhe u mbaja një “leksion” 10-minutësh se nuk isha shërbëtorja e tyre dhe se shtëpia jonë nuk ishte restorant.
Mënyra më e mirë
Fëmijët zakonisht e dinë se çfarë duhet të bëjnë; thjesht kanë nevojë për një kujtesë të shkurtër. Në vend të një shpjegimi të gjatë, provoni vetëm një fjalë që ua rikujton detyrën.
Rezultati
Një mbrëmje pas darkës, thashë vetëm: “Pjatat.” Në fillim vajzat më panë sikur po flisja një gjuhë tjetër. Por pak sekonda më vonë, i morën pjatat dhe shkuan në kuzhinë. Pas rreth një muaji, nuk kisha më nevojë të thosha asgjë. Ato e bënin automatikisht. E njëjta gjë funksionoi me fjalën “Dhëmbët!” për larjen e dhëmbëve dhe “Këpucët!” në mëngjes, në vend të përsëritjes: “Gjej këpucët dhe vishi ato.”
2. Jepini fëmijës informacion, jo vetëm urdhra
T’i ndihmosh fëmijët të dëgjojnë fillon edhe me një ndryshim në mënyrën se si komunikojmë me ta. Në vend që të japim vazhdimisht urdhra, mund t’u japim informacion që i ndihmon të kuptojnë pse diçka është e nevojshme.
Situata
Shoqja ime Michele sapo kishte shtruar drekën. Vajza e saj 2-vjeçare, si zakonisht, zbriti nga karrigia. Pastaj u ngjit përsëri, u kthye, u ngrit në këmbë dhe filloi të kërcente mbi ndenjësen.
Mënyra e vjetër
Kur fëmija nuk reagonte ndaj një kërkese të qetë si “Duhet të rrish ulur”, Michele acarohej dhe thoshte: “Sa e vështirë është ta kuptosh? Ulu!” Vajza qante, por përsëri nuk ulej. Në fund merrte një dënim, i cili nuk e ndryshonte sjelljen e saj.
Mënyra më e mirë
Në vend që të përsërisni vazhdimisht urdhrat, përshkruani faktet. Fëmijët nuk janë robotë që janë programuar të bëjnë gjithçka që u themi. Ata kanë nevojë të ndihen se kanë njëfarë kontrolli dhe mundësie për të zgjedhur. Për shembull, në vend të: “Largoje qumështin!”, mund të thoni: “Qumështi prishet kur lihet jashtë.” Kjo e kthen udhëzimin në një moment mësimi.
Rezultati
Herën tjetër që vajza e Michele filloi të sillej si në një lodër ngjitjeje gjatë vaktit, Michele mori frymë thellë dhe tha: Zemër, karriget janë për t’u ulur. Vajza buzëqeshi, u ul dhe filloi të hante. Teknika funksionoi edhe në situata të tjera. Në vend të “Mos prek gjithçka!”, Michele filloi të shpjegonte: “Ato janë gjëra të brishta dhe mund të thyhen lehtë.” Në vend të “Mblidhi lodrat!”, mund të thuhet: “Lego-t vendosen në kutinë e gjelbër, që t’i gjesh herën tjetër kur të duash të luash.”
3. Jepini fëmijës mundësi të zgjedhë
Fëmijëve u pëlqen të kenë zgjedhje, sepse kjo i ndihmon të ndihen se kanë njëfarë kontrolli mbi situatën.
Situata
Tri ditë pas përfundimit të workshop-it, Joan shkoi me fëmijët e saj në Orlando. Në një ditë me diell, ajo u dha kapele për t’u mbrojtur nga dielli. Djali i saj 6-vjeçar e vendosi kapelën pa problem, ndërsa djali gati 5-vjeçar refuzoi.
Mënyra e vjetër
Joan përpiqej ta bindte të bashkëpunonte, por përfundonte duke bërtitur: “Nëse nuk e vendos, nuk do të hipësh më në asnjë lodër!” Ai fillonte të qante dhe askush nuk e shijonte më ditën.
Mënyra më e mirë
Jepini fëmijës zgjedhje të kufizuara. Në vend të kërcënimeve, përfshijeni fëmijën në vendim. Kjo mund ta bëjë më të mundshme që ai të zgjedhë një opsion që është i pranueshëm për ju.
Rezultati
Joan i tha djalit: “Mund ta vendosësh kapelën tani ose pasi të rrish jashtë gjatë lojës së radhës.” Ai përsëri nuk pranoi. Por pasi humbi një nga lojërat, Joan i dha kapelën dhe ai e vendosi menjëherë.
4. Tregojuni paraprakisht se çfarë prisni
Të shprehni pritshmëritë paraprakisht mund t’i ndihmojë të gjithë të dinë se çfarë do të ndodhë dhe të parandalojë konfliktet.
Situata
Amy i lejonte fëmijët të shikonin televizor para se të shkonin në shkollë. Pasi përfundonte një program, ajo e ndihmonte vajzën 4-vjeçare të vishej, ndërsa vajza 7-vjeçare vazhdonte të shikonte. Por kur vinte radha e vajzës më të madhe për t’u përgatitur, ajo fillonte: “Edhe 10 minuta, të lutem? Pleease!”
Mënyra e vjetër
Amy bërtiste: “Jo, ke parë mjaftueshëm. Mjaft!” Fëmija ankohej përsëri. Në fund, Amy bërtiste: “Thashë jo!” Pastaj i kujtonte se kishte parë më shumë televizor se motra e saj dhe se po sillej në mënyrë mosmirënjohëse.
Mënyra më e mirë
Tregojuni fëmijëve planin paraprakisht. Për shembull: “Pasi t’i lash dhëmbët, të vishesh dhe të jesh gati, mund të shikosh edhe pak televizor ndërsa unë ndihmoj vëllain të vishet. Kështu do të jesh gati në kohë për shkollë.”
Rezultati
Herën e parë që Amy e provoi këtë, vajza e saj e fiku televizorin pa thënë asgjë. Të nesërmen, ajo refuzoi dhe filloi të ankohej përsëri. Amy kuptoi se këtë herë nuk ia kishte kujtuar planin paraprakisht. Të nesërmen, ajo e bëri këtë dhe përsëri funksionoi. Kjo strategji mund të përdoret edhe në situata të tjera: “Nuk fillojmë një lojë të re derisa të kemi sistemuar atë që sapo luajtëm.”
5. Emërtojini emocionet e fëmijës
Të emërtosh emocionet e fëmijës do të thotë t’i tregosh se e kupton përvojën e tij. Kjo mund të ndihmojë në zbutjen ose parandalimin e konflikteve dhe t’i mësojë fëmijët t’i identifikojnë emocionet e tyre.
Situata
Vajza 6-vjeçare e Carrie-t po luante e lumtur me flluska sapuni me një shoqe. Papritur hyri në dhomë duke qarë dhe duke thënë se shoqja nuk po i jepte radhën.
Mënyra e vjetër
Carrie do t’i thoshte: “Nuk ka arsye të qash për këtë.” Por rezultati ishte i kundërt: vajza qante edhe më shumë dhe rrezikonte të prishej e gjithë koha e lojës.
Mënyra më e mirë
Edhe prindërit duhet të dëgjojnë. Të gjithë duam të dimë se jemi dëgjuar dhe kuptuar. Kur i thoni fëmijës të ndalojë së qari, ai mund ta interpretojë këtë si një mesazh se emocionet e tij nuk kanë rëndësi. Fëmijët shpesh qajnë, ankohen, bërtasin ose përplasin këmbët sepse nuk dinë të shprehin atë që po ndiejnë ose nuk dinë si ta menaxhojnë emocionin. Prindi mund t’u japë fjalët që u mungojnë për ta shprehur atë emocion.
Rezultati
Herën tjetër, Carrie e pa vajzën në sy dhe tha: “Duket se je shumë e frustruar!” Vajza e pa me habi dhe tha: “Po.” Carrie u përmbajt që menjëherë të jepte këshilla, të mbronte shoqen e vajzës ose të shpjegonte se “kështu është jeta”. Në vend të kësaj, ajo tha vetëm: “Oh.”
Vajza vazhdoi të fliste: “Do të doja të kisha dy shishe me flluska.” Carrie e pyeti nëse kishte ndonjë ide se si mund ta bënin situatën më të drejtë. Vajza propozoi që të merrnin radhë. Carrie sugjeroi përdorimin e një kohëmatësi dhe vajza ia shpjegoi planin shoqes së saj.
Në fund, të gjithë u qetësuan dhe vazhduan të luanin. Është e vështirë të ndalosh veten nga të folurit e tepërt. Fjali si “Ti kurrë nuk më dëgjon” ose “Sa herë duhet të ta them?” mund të bëhen pjesë automatike e mënyrës sonë të komunikimit.
Duhet praktikë
Gjatë workshop-it, unë dhe shoqet e mia kuptuam se do të na duhej pak praktikë për të ndaluar së përdoruri mënyrat e vjetra dhe për të filluar të provonim taktika të reja. Por pikërisht ky ishte qëllimi: të ndryshonim mënyrën se si flisnim me fëmijët, në mënyrë që ata jo vetëm të kuptonin atë që po përpiqeshim t’u thoshim, por edhe të kishin më shumë dëshirë të na dëgjonin.
Jo të gjitha këshillat e Faber dhe Mazlish funksionuan njësoj për ne. Për shembull, ideja për të vendosur një listë detyrash në frigorifer, në mënyrë që të mos ua kujtonim vazhdimisht përgjegjësitë fëmijëve, nuk funksionoi shumë mirë — kryesisht sepse duhej t’u kujtoja vajzave të shikonin listën!
Por disa këshilla të tjera vërtet i ndihmuan fëmijët tanë të fillonin të kushtonin më shumë vëmendje dhe, edhe më e rëndësishmja, na ndihmuan ne të ndalonim së bërtituri ndaj tyre. Në fund, Carrie e përmblodhi reagimin tonë të përbashkët me një fjali: “Kjo vërtet funksionon!”
Artikull nga: Vicki Glembocki
Përkthim: Prinderimi.com
