Për një kohë të gjatë, shkencëtarët kanë besuar se truri i bebeve nuk ishte zhvilluar mjaftueshëm për të formuar kujtime. Por studiuesit në një studim të ri kanë zbuluar se edhe fëmijët vetëm 1 vjeç mund të krijojnë kujtime. Këto gjetje sugjerojnë se amnezia infantile – ose pamundësia për të kujtuar vitet e para të jetës – mund të lidhet më shumë me rikujtimin ose ruajtjen e kujtimeve sesa me krijimin e tyre.
Shkencëtarët kanë besuar se hipokampusi, një strukturë e trurit që te të rriturit është thelbësore për kujtimet e ngjarjeve specifike, kërkon një kohë të gjatë për t’u zhvilluar dhe, për këtë arsye, mund të mos ketë qenë në gjendje të mbështeste kujtesën te bebet, shpjegon Tristan S. Yates, PhD, autori i parë i studimit dhe studiues pasdoktoral në Departamentin e Psikologjisë në Universitetin Columbia.
Duke treguar se hipokampusi është i përfshirë në formimin e kujtimeve te bebet, hulumtimi ynë tregon se kujtime specifike mund të regjistrohen në trurin e tyre, thotë Dr. Yates. “Ndoshta, atëherë, arsyeja pse nuk e kujtojmë periudhën kur ishim bebe lidhet më shumë me faktin se këto kujtime humbasin ose bëhen të paarritshme me kalimin e kohës. Studime të tjera sugjerojnë se ndoshta mund të jetë kjo e fundit – kujtimet tona nga foshnjëria mund të ekzistojnë ende, por të jenë të fshehura dhe të paarritshme për ne.”
Si e zbuluan studiuesit aftësinë e bebeve për të krijuar kujtime?
Sipas Dr. Yates, ekipi hulumtues përdori rezonancën magnetike funksionale (fMRI) për të ekzaminuar trurin e bebeve ndërsa ato shikonin fotografi të vendeve në natyrë, fytyrave njerëzore dhe lodrave.
fMRI është një teknologji e sigurt që mat rrjedhjen e gjakut në tru si tregues të aktivitetit të tij”, shpjegon Dr. Yates. “Kur neuronet në trurin tuaj janë aktive, rritet rrjedhja e gjakut drejt tyre, gjë që mund të matet përmes ndryshimeve të regjistruara në MRI.
Para këtij studimi, ekipi kishte zhvilluar më herët metoda për kryerjen e fMRI-së te foshnjat që qëndronin zgjuar. Kjo përvojë u mundësoi studiuesve të ndërtonin mbi njohuritë ekzistuese për imazherinë e trurit të bebeve.
Nëse keni bërë ndonjëherë një MRI, e dini se aparatura është mjaft e zhurmshme dhe se duhet të qëndroni shumë të palëvizshëm dhe të ndiqni udhëzimet – të gjitha këto janë jashtëzakonisht të vështira për bebet, thotë Dr. Yates. Ne kemi një qasje të përqendruar te bebja dhe prindi duke përshtatur mjedisin tipik të MRI-së. Për shembull, prindi qëndron gjithmonë në dhomë, bebet mbështillen me një jastëk të rehatshëm dhe në dhomë vendosen lodra, shishe, batanije dhe biberonë. Gjithashtu, mes detyrave të shkurtra u shfaqim filma argëtues.
Në këtë studim, studiuesit u shfaqën bebeve një sfond me ngjyra dhe modele të larmishme për të mbajtur vëmendjen e tyre. Mbi këtë sfond, ata shfaqën një seri fotografish që bebet nuk i kishin parë më parë, si një lodër në formën e qenit, një mal ose fytyrën e një gruaje. Rreth një minutë pasi kishin parë secilën fotografi, bebeve iu shfaq e njëjta fotografi pranë një fotografie të re nga e njëjta kategori. Në këtë mënyrë, studiuesit mund të vëzhgonin reagimin e tyre.
“Ne prisnim që bebet të shikonin më gjatë fotografinë që kishin parë më parë, gjë që do të tregonte se e mbanin mend se e kishin parë herën e parë”, thotë Dr. Yates. “Dhe kur bebet shikonin më shumë fotografinë që kishin parë më parë, ne gjetëm aktivitet më të madh në hipokampus, duke sugjeruar se hipokampusi ishte i përfshirë në formimin e kujtesës.”
Pse ka rëndësi formimi i kujtimeve te bebet?
Ekspertët besojnë se kujtimet e bebeve përbëjnë një bazë të rëndësishme për rritjen dhe zhvillimin e tyre.
Kujtimet e tyre do të ndikojnë në aftësinë për të mësuar dhe kuptuar, për të krijuar lidhje emocionale dhe marrëdhënie me të tjerët, si dhe në zhvillimin e tyre emocional dhe social, thotë Marilyn Cross Coleman, LCSW, PMH-C, specialiste e shëndetit mendor gjatë periudhës perinatale dhe themeluese e një praktike private psikoterapie për nënat e reja.
Kujtimet që formojnë bebet regjistrojnë përvoja shqisore dhe emocionale dhe kontribuojnë në mënyrën se si ato e perceptojnë botën – si një vend të sigurt ose të pasigurt, shpjegon Coleman.
Teoria e lidhjes e John Bowlby-t e ilustron këtë duke argumentuar se përvojat e hershme të një bebeje me kujdestarët e saj – ato që mund t’i konsiderojmë si kujtime të marrëdhënies me ta – ndikojnë ndjeshëm në zhvillimin emocional dhe social dhe ndihmojnë në përcaktimin e aftësisë së saj për të krijuar dhe ruajtur marrëdhënie gjatë gjithë jetës.
Pra, edhe pse një fëmijë mund të mos jetë në gjendje të kujtojë më vonë një moment specifik kur nevojat e tij janë përmbushur gjatë foshnjërisë, ai mund të zhvillojë besimin se, kur është në vështirësi, kujdestari i tij do t’i përgjigjet. Ai do ta përjetojë botën si një vend të sigurt, sepse nevojat e tij do të shihen si të rëndësishme dhe do të përmbushen nga njerëzit që kujdesen për të, shpjegon Coleman.
Sanam Hafeez, PsyD, neuropsikologe dhe drejtoreshë e Comprehend the Mind, thotë se kujtimet e hershme gjithashtu i ndihmojnë bebet të mësojnë aftësi themelore, si lëvizja, të folurit dhe reagimi ndaj situatave të ndryshme.
Edhe pse bebet nuk do t’i kujtojnë këto momente më vonë gjatë jetës, përvojat e hershme ndikojnë në mënyrën se si ato e kuptojnë botën dhe ndërveprojnë me të tjerët ndërsa rriten, thotë Dr. Hafeez. “Edhe pse bebet nuk ruajnë kujtime të vetëdijshme, zhvillimi i trurit të tyre kërkon përvoja të forta emocionale dhe shqisore.”
Çfarë do të thotë kjo për prindërit?
Të folurit, të kënduarit dhe ofrimi i afeksionit fizik gjatë ndërveprimit me beben krijojnë bazën për zhvillimin e mëvonshëm të kujtesës, thotë Dr. Hafeez. Duke qenë të vëmendshëm dhe të përgjegjshëm ndaj nevojave të fëmijës, prindërit mund të ndihmojnë në krijimin e një lidhjeje të sigurt, e cila ndikon në zhvillimin njohës dhe emocional gjatë gjithë fëmijërisë.
Edhe pse bebet nuk i kujtojnë ngjarjet në të njëjtën mënyrë si të rriturit, ato ndikohen thellësisht nga përvojat e tyre të hershme, shton Coleman. Prandaj, prindërit duhet të përqendrohen te përvoja emocionale e foshnjave të tyre. Kjo do të thotë se, edhe nëse bebja nuk do ta kujtojë më vonë momentin e saktë kur e keni ngushëlluar, ajo mund të përvetësojë ndjenjën e sigurisë që i kanë dhënë ato momente, shpjegon ajo.
Kjo ndjenjë sigurie krijon bazën që fëmija të besojë dhe të ndihet i sigurt edhe në marrëdhëniet e tjera gjatë jetës.
Si duket kjo në jetën e përditshme?
Rutinat dhe ritualet, si rutina e gjumit të bebes, mund ta ndihmojnë atë të ndërtojë një ndjenjë sigurie dhe stabiliteti. Prindërit gjithashtu duhet t’u përgjigjen shpejt nevojave të bebeve, thotë Coleman.T’u përgjigjeni nevojave të tyre u tregon se nevojat e tyre dhe, rrjedhimisht, vetë ata, janë të rëndësishëm, shpjegon ajo.
Bebet gjithashtu mësojnë nga mënyra se si prindërit i rregullojnë emocionet e tyre. Nëse një prind arrin t’u përgjigjet me qetësi situatave stresuese, bebja mëson të reagojë në mënyrë të ngjashme”, thotë Coleman. “Në këtë mënyrë, bebja mëson aftësi për rregullimin e emocioneve.
Prindërit duhet të jenë gjithashtu të hapur ndaj krijimit të kujtimeve me fëmijët e tyre të vegjël. Coleman thotë se përvojat gjatë foshnjërisë janë neglizhuar për vite me radhë, sepse njerëzit kanë besuar se bebet gjithsesi nuk do t’i mbanin mend. Por fakti që kujtimet e tyre regjistrohen dhe shfaqen në mënyra të ndryshme nuk do të thotë se foshnjat nuk kanë kujtesë, thekson ajo.
Është e rëndësishme të kujtojmë se bebet mund të mos i mbajnë mend detajet e përvojave të tyre, por truri dhe trupi i tyre ruajnë një kujtesë të thellë të mënyrës se si janë trajtuar, thotë Coleman. Dr. Yates u kujton prindërve gjithashtu se bebet janë ndoshta ndër nxënësit më të mirë në botë.
Edhe nëse shumë prej kujtimeve tona specifike nga foshnjëria nuk zgjasin deri në moshën madhore, ne e dimë se përvojat e hershme kanë rëndësi në krijimin e bazës për pjesën tjetër të jetës sonë, thotë Dr. Yates. Kjo ka rëndësi të madhe për mënyrën se si prindërit mund të mbështesin zhvillimin e fëmijëve të tyre të vegjël.
Artikull nga: Sherri Gordon
Përkthim: Prinderimi.com
