Çfarë po ndodh me gjumin e tyre dhe si mund të ndihmojnë prindërit?
Shumë prindër përballen çdo vjeshtë me të njëjtën sfidë: adoleshenti që nuk mund të zgjohet në mëngjesin e shkollës, pavarësisht përpjekjeve të shumta. Shumë e lidhin këtë me përtacinë ose mungesën e disiplinës, por në të vërtetë arsyeja është shumë më e thellë. Shkencëtarët thonë se ndryshimet hormonale, stinore dhe biologjike që ndodhin gjatë pubertetit ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si trupi i adoleshentëve e percepton gjumin dhe zgjimin.
Pse adoleshentët duan të flenë më vonë?
Sipas pulmonologes pediatre dhe ekspertes së gjumit Dr. Michelle Jean Brock Caraballo, gjatë pubertetit ndodh një vonesë natyrale në ritmin cirkadian të trupit. “Trupat e tyre preferojnë të shkojnë për të fjetur më vonë dhe të zgjohen më vonë, dhe kjo nuk lidhet me përtacinë apo me mungesën e dëshirës për të mësuar,” shpjegon ajo (utsouthwestern.edu).
Kjo do të thotë se adoleshentët janë biologjikisht të programuar të bien në gjumë rreth orës 22:00–23:00 dhe të zgjohen pas orës 8:00. Por realiteti i shkollave, që zakonisht fillojnë në orën 8:00 ose edhe më herët, nuk përputhet me këtë orar natyral. Akademia Amerikane e Pediatrisë rekomandon që shkollat e mesme të nisin mësimin pas orës 8:30, por në praktikë kjo është ende e rrallë (aap.org).
Ky mospërputhje mes biologjisë dhe orarit shkollor çon në mungesë kronike gjumi, që shfaqet me lodhje, irritim, rënie të përqendrimit dhe humor të paqëndrueshëm.
A ndikon vjeshta në zakonet e gjumit të adoleshentëve?
Po. Sipas specialistëve të gjumit në Phoenix Children’s Hospital, ndryshimi i orës dhe rënia e dritës diellore në vjeshtë mund të prishin më tej ritmet biologjike të trupit. Errësira që bie më herët nxit çlirimin më të hershëm të melatoninës, hormonit që sinjalizon trupin për gjumë, por në të njëjtën kohë mëngjeset më të errëta e bëjnë zgjimin më të vështirë (phoenixchildrens.org).
Eksperti i gjumit Dr. Roger Washington rekomandon që adoleshentët të ekspozohen ndaj dritës natyrale të mëngjesit për të paktën 10 minuta sapo të zgjohen. “Edhe në ditët me re, drita e hershme ndihmon në rivendosjen e orës së brendshme dhe në ruajtjen e humorit gjatë ditëve të shkurtra të vjeshtës,” thotë ai.
Në shumë familje, përfshirë ato tona ku oraret e shkollës fillojnë herët dhe kushtet e motit janë të ftohta e të zymta, kjo mungesë ekspozimi ndaj dritës diellore mund të ndikojë ndjeshëm në humorin dhe energjinë e adoleshentëve.
Si e kontrollon ushqimi natën tuaj dhe gjumi shëndetin e trupit?
Pse gjumi është thelbësor për adoleshentët?
Gjumi i mjaftueshëm nuk është luks, por nevojë biologjike për rritje dhe shëndet. Sipas një studimi të vitit 2023 të Cambridge University Press, mungesa e gjumit lidhet me rritje të rrezikut për obezitet, ulje të performancës njohëse dhe vështirësi në rregullimin emocional (cambridge.org).
Kur adoleshentët flenë pak, trupi i tyre prodhon më pak antitrupa dhe qeliza që luftojnë infeksionet. “Kjo i bën më të ndjeshëm ndaj sëmundjeve sezonale, sidomos gjatë periudhës së ftohjes dhe gripit,” shpjegon kardiologu Dr. Pranav Patel nga Inspira Health. Ai shton se mungesa kronike e gjumit ndikon gjithashtu në shëndetin e zemrës, presionin e gjakut dhe inflamacionin.
Çfarë mund të bëjnë prindërit për të ndihmuar?
Ekspertët sugjerojnë disa mënyra të thjeshta, por efektive për të ndihmuar adoleshentët të krijojnë një ritëm të qëndrueshëm të gjumit:
-
Mbani një rutinë të qëndrueshme gjumi, edhe gjatë fundjavave.
-
Kufizoni përdorimin e pajisjeve elektronike 30–60 minuta para gjumit, sepse drita blu ndalon çlirimin e melatoninës.
-
Ndihmoni fëmijët të krijojnë ritual relaksimi, si leximi, shkrimi në ditar ose dëgjimi i muzikës qetësuese.
-
Sigurohuni që dhoma e gjumit të jetë e errët, e freskët dhe e qetë.
-
Shpjegoni se gjumi nuk është ndëshkim, por pjesë e kujdesit për veten.
-
Si prind, jepni shembull me një orë të qëndrueshme gjumi dhe zgjimi.
“Gjumi është themeli i fshehur i çdo nevoje që ka adoleshenti juaj, nga të mësuarit dhe rritja deri te stabiliteti emocional,” thekson Dr. Washington.
Kur është koha të kërkoni ndihmë profesionale?
Nëse adoleshenti juaj ka probleme të vazhdueshme me gjumin, shenja lodhjeje kronike, humor të ndryshueshëm ose përqendrim të dobët, konsultohuni me një mjek. Ekspertët theksojnë gjithashtu se apnea e gjumit është një nga çrregullimet më të zakonshme te adoleshentët. Shenjat përfshijnë gërhitje të forta, mbytje gjatë gjumit ose gulçim. Një vlerësim nga mjeku i familjes ose një studim gjumi mund të ndihmojë në diagnostikimin e saktë.
Në realitetin tonë, ku stresi shkollor, përdorimi i tepërt i telefonave dhe mungesa e ekspozimit ndaj dritës natyrale janë pjesë e përditshmërisë, ndërtimi i zakoneve të shëndetshme të gjumit është një investim për mirëqenien e të rinjve. Një adoleshent që fle mirë është një i ri më i qetë, më i përqendruar dhe më i fortë emocionalisht.
© Prinderimi.com | Të gjitha të drejtat e rezervuara.
