Të folurit me fëmijët dhe adoleshentët nuk është gjithmonë i lehtë. Një fëmijë që dikur ishte i zhurmshëm dhe plot pyetje, papritur mund të bëhet i heshtur, i tërhequr ose i vështirë për t’u kuptuar. Kjo ndodh shpesh në periudhat e tranzicionit, sidomos pas moshës 10–12 vjeç, kur fëmijët hyjnë në faza të reja zhvillimi emocional dhe social. Prindërit shpesh ndihen të shqetësuar se mos humbasin lidhjen me ta. Lajmi i mirë është se komunikimi mund të rindërtohet dhe ka mënyra të thjeshta që ndihmojnë fëmijën të hapet.
Kur fëmija është i stresuar
Shumë fëmijë nuk dinë ose nuk duan të shprehin hapur shqetësimet e tyre. Në vend që të pyesni drejtpërdrejt, përdorni një qasje të butë dhe lozonjare. Mund të provoni pyetje kreative si “Nëse një gazetar do të të intervistonte, çfarë do t’i tregoje për klasën tënde?”. Ose mund ta ndihmoni duke i dhënë mundësinë të shkruajë ndjenjat në një letër. Psikologët theksojnë se kjo mënyrë ul tensionin dhe i jep fëmijës hapësirë për të ndarë atë që ka brenda.
Kur fëmija është natyrshëm i qetë
Disa fëmijë nuk flasin shumë thjesht sepse janë introvertë. Për prindërit energjikë, kjo mund të jetë sfiduese. Zgjidhja shpesh është të hyni në botën e tyre: të luani lojërat që ata pëlqejnë, të shikoni filmat që i tërheqin ose të ndani një aktivitet të zakonshëm. Edhe një bisedë gjatë një udhëtimi me makinë ose gjatë një pune të përbashkët mund të sjellë momente të vlefshme komunikimi. Është e rëndësishme të dëgjoni pa gjykim dhe të mos e detyroni fëmijën të flasë kur nuk është gati.
Kur fëmija po fsheh diçka
Shumë prindër shqetësohen se fëmija i tyre po shmang të vërtetën. Shumica e fëmijëve nuk gënjejnë për të mashtruar, por nga frika se mos zhgënjejnë prindërit ose nga dëshira për të shmangur dënimin. Prindërit duhet të zgjedhin momentin e duhur për të hapur bisedën, duke treguar qetësi dhe sinqeritet. Një pyetje e thjeshtë dhe e drejtpërdrejtë si “Jam i shqetësuar se mund të kesh kaluar më shumë kohë në lojëra sesa në detyra. A mund të flasim për këtë?” shpesh funksionon më mirë se qortimet. Fëmija duhet të ndiejë se është pjesë e zgjidhjes dhe jo thjesht subjekt i kritikës.
Ja këshilla nga psikologët se si t’i ndihmoni fëmijët të përballojnë zemërimin dhe frustrimin
Kur përgjigjet janë me një fjalë
Për shumë prindër, përgjigjet e shkurtra të fëmijëve pas shkollës janë burim frustrimi. Një “mirë” ose “nuk më kujtohet” nuk do të thotë se ata nuk duan të flasin, por se kanë nevojë për kohë për t’u çlodhur. Në vend të pyetjeve të drejtpërdrejta, mund t’u ofroni një mirëseardhje të ngrohtë dhe të prisni që ata të ndajnë detaje në momentin e tyre. Pyetjet e hapura dhe specifike si “Cila ishte pjesa më e bukur e ditës?” ose “Çfarë ndodhi në pushim?” janë më efektive për t’i nxitur.
Kur fëmija nuk dëshiron të shkojë në shkollë
Kur notat bien ose kur fëmija duket i pakënaqur, shpesh shkaku fshihet pas vështirësive që ata nuk arrijnë t’i artikulojnë. Në këto raste është e dobishme të bashkëpunoni me mësuesit dhe këshilltarët e shkollës. Ata mund të japin informacione që fëmija nuk i shpreh në shtëpi, si p.sh. problemet me miqtë ose ankthin gjatë mësimeve. Ky bashkëpunim nuk është ndërhyrje, por një mënyrë për të ndihmuar fëmijën të gjejë zgjidhje.
Kur fëmija izolohet nga prindi
Adoleshentët shpesh kalojnë periudha kur preferojnë shoqërinë e bashkëmoshatarëve më shumë sesa të prindërve. Kjo është një fazë normale dhe nuk duhet të shihet si dështim i lidhjes familjare. Një nga mënyrat praktike për të dëgjuar fëmijën është carpool-i ose udhëtimet e përbashkëta me makinë. Pa presionin e pyetjeve direkte, fëmijët shpesh flasin më lirshëm me miqtë e tyre dhe prindërit mund të kuptojnë më shumë rreth jetës së tyre sociale.
Në Kosovë, shumë prindër përballen me sfida të veçanta. Rrjeti social i fëmijëve shpesh përfshin mjedisin e lagjes dhe lidhjet e ngushta familjare, gjë që ndikon në mënyrën se si ata komunikojnë. Disa fëmijë mund të ndihen të turpëruar të flasin për problemet e tyre nga frika se ato mund të përhapen tek të afërmit. Prindërit kosovarë duhet të krijojnë një hapësirë të sigurt brenda familjes, ku bisedat mbeten private dhe fëmija e di se fjala e tij respektohet. Kjo ndihmon që ai të mos izolohet, por të ndihet i mbrojtur dhe i kuptuar.
Komunikimi me fëmijët nuk është gjithmonë i drejtpërdrejtë. Ai kërkon durim, qasje të përshtatura dhe gatishmëri për të hyrë në botën e tyre. Duke përdorur strategji të thjeshta si pyetje kreative, dëgjim pa gjykim, zgjedhje të momenteve të përshtatshme dhe bashkëpunim me shkollën, prindërit mund të rindërtojnë një lidhje të fortë me fëmijët e tyre. Bisedat nuk duhet të jenë gjithmonë të gjata, por të jenë të sinqerta dhe të rregullta, në mënyrë që fëmija të ndihet i dëgjuar dhe i vlerësuar.
