Pse gjumi është më i ndërlikuar për fëmijët me ADHD
Shumë prindër vërejnë se fëmijët e tyre me çrregullim të hiperaktivitetit dhe deficitit të vëmendjes kanë vështirësi për të fjetur qetë dhe për të qëndruar në gjumë gjatë natës. Studime të reja (Children’s Hospital Dayton, 2024) tregojnë se këta fëmijë shpesh flenë më pak orë dhe përjetojnë cilësi më të dobët gjumi sesa bashkëmoshatarët e tyre. Për pasojë, ata zgjohen të lodhur dhe të irrituar, gjë që përkeqëson simptomat e ADHD-së, përfshirë vështirësinë në përqendrim, hiperaktivitetin dhe impulsivitetin.
Psikologia Mary Beth DeWitt shpjegon se mungesa e gjumit ndikon drejtpërdrejt në aftësitë ekzekutive të fëmijës: kujtesën, rregullimin emocional dhe përqendrimin. Kjo krijon një rreth vicioz ku ADHD e bën gjumin më të vështirë, ndërsa mungesa e gjumit e bën ADHD edhe më të fortë.
Çfarë thonë studimet e fundit për lidhjen mes ADHD dhe gjumit
Një hulumtim i vitit 2023 me 62 adoleshentë tregoi se ata me ADHD kalojnë më pak kohë në gjumë të thellë dhe më shumë në faza më të lehta, duke mos përfituar nga procesi i rivendosjes së trurit gjatë natës. Psikologia Mirjam Quinn thekson se gjumi i thellë është i domosdoshëm për funksionimin e sistemit imunitar dhe rigjenerimin e trupit. Kur fëmijët nuk e arrijnë këtë fazë, ata ndihen të rraskapitur edhe pas disa orëve gjumë.
Studimet e viteve të fundit (American Academy of Sleep Medicine, 2024) tregojnë gjithashtu se fëmijët me ADHD kanë shkallë më të lartë të pagjumësisë, kalojnë më pak kohë në gjumin REM dhe shpesh zgjohen disa herë gjatë natës. Deri në 50% e tyre mund të kenë çrregullime të dukshme të gjumit, të cilat lidhen me ritmin cirkadian dhe me ndryshimet biologjike të dopaminës dhe norepinefrinës.
Pse ADHD-ja tek fëmijët ndihet si përmbytje emocionale, jo vetëm zemërim?
Arsyet kryesore që prishin gjumin te fëmijët me ADHD
Ekspertët rendisin disa faktorë që ndikojnë në problemet e gjumit:
-
Neurobiologjia: ndryshimet në kimikatet e trurit që rregullojnë gjumin dhe zgjimin.
-
Ilaçet stimuluese: shpesh e shtyjnë gjumin ose krijojnë nervozizëm gjatë mbrëmjes.
-
Çrregullimet shoqëruese: ankthi dhe depresioni janë më të shpeshta tek fëmijët me ADHD dhe ndikojnë në cilësinë e gjumit.
-
Stili i jetës: pajisjet elektronike, kafeina dhe mungesa e rutinës së qëndrueshme prishin orarin e gjumit.
Sipas psikologes Emily Bly (Psychology Partners Group, 2024), shpesh është kombinimi i këtyre faktorëve që e bën gjumin një sfidë të përhershme për këta fëmijë.
Pasojat e mungesës së gjumit në jetën e përditshme
Kur fëmijët me ADHD nuk flenë mirë, pasojat ndihen në çdo fushë:
-
Vështirësi për t’u përqendruar në shkollë dhe për të ruajtur fokusin.
-
Impulsivitet më i madh dhe sjellje më të shpeshta agresive ose sfiduese.
-
Marrëdhënie sociale më të vështira, pasi mungesa e gjumit dobëson vetëkontrollin.
-
Ankth dhe irritim të shtuar në marrëdhëniet familjare.
Ky realitet shpesh i lodh prindërit, të cilët ndihen të pafuqishëm për të gjetur një zgjidhje të qëndrueshme.
Çfarë mund të bëjnë prindërit për t’i ndihmuar fëmijët
Ekspertët sugjerojnë disa hapa praktikë për ta lehtësuar situatën:
-
Vendosja e një rutine të qëndrueshme gjumi me orare fikse për shtrirje dhe zgjim.
-
Shmangia e pajisjeve digjitale dhe kafeinës pasdite dhe në mbrëmje.
-
Krijimi i një ambienti të qetë dhe të errët në dhomën e gjumit.
-
Përdorimi i teknikave qetësuese si leximi, lutja ose frymëmarrja e thellë para gjumit.
-
Konsultimi me specialistë kur problemet vazhdojnë, për të parë nëse nevojitet rishikim i terapisë ose ilaçeve.
Psikoterapia e orientuar drejt gjumit, si CBT-I (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia), është provuar efektive edhe tek fëmijët me ADHD (Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 2023).
Konteksti i Kosovës
Në Kosovë, shumë prindër hasin sfida shtesë pasi sistemi arsimor dhe shëndetësor ende nuk ofron shërbime të gjera për menaxhimin e ADHD-së dhe çrregullimeve të gjumit. Shpesh, prindërit mbështeten tek këshillat nga komuniteti ose interneti, ndërsa mungon qasja e rregullt te terapistët e fëmijëve dhe specialistët e gjumit. Për këtë arsye, krijimi i rutinave të qëndrueshme në shtëpi dhe përfshirja e familjes në një stil jetese më të shëndetshëm bëhen edhe më të rëndësishme.
Gjumi nuk është vetëm pushim, por një proces jetik për zhvillimin mendor, emocional dhe fizik të fëmijës. Për fëmijët me ADHD, gjumi është një sfidë, por edhe një mundësi për përmirësim të dukshëm të simptomave. Me durim, qëndrueshmëri dhe mbështetje profesionale kur është e nevojshme, prindërit mund ta ndihmojnë fëmijën të flejë më mirë dhe të jetojë më të qetë gjatë ditës.
