Stresi është një realitet i përditshëm, jo vetëm për të rriturit, por edhe për fëmijët dhe adoleshentët. Ai mund të vijë nga suksesi në shkollë, marrëdhëniet shoqërore, pritjet e prindërve apo mësuesve, si dhe nga ngjarje të mëdha jetësore, përfshirë edhe pasojat e pandemisë COVID-19. Në disa raste, stresi mund të shërbejë si nxitës për performancë, por kur bëhet i tepruar, ai shndërrohet në barrë të rëndë që ndikon negativisht në shëndetin mendor dhe fizik të të rinjve.
Shenjat në sjellje
Fëmijët shpesh nuk arrijnë ta verbalizojnë stresin, por ai reflektohet në sjelljen e tyre. Ndryshime të dukshme si irritimi i shpeshtë, humori i keq, tërheqja nga aktivitetet që më parë i gëzonin, të qarat e shpeshta, frika apo kapja pas prindërve dhe mësuesve janë tregues të qartë. Gjithashtu, gjumi i tepërt ose mungesa e tij, si dhe ndryshimet në oreks janë shenja që nuk duhen injoruar.
Adoleshentët, nga ana tjetër, mund ta shfaqin stresin përmes shmangies së prindërve, prishjes së marrëdhënieve të vjetra shoqërore ose agresivitetit të tepruar ndaj familjes. Ndërsa këto sjellje nuk janë gjithmonë shenjë e stresit, ndryshimet e papritura e të forta janë një alarm për prindërit.
Si t’i menaxhojmë aktivitetet pas shkollës pa i stresuar fëmijët?
Simptomat fizike
Stresi shpesh maskohet si shqetësime fizike. Dhimbjet e barkut, dhimbjet e kokës ose ankesat e përsëritura për “të qenit i sëmurë”, sidomos para një testi ose ngjarjeje të rëndësishme, janë sinjale tipike. Nëse mjeku përjashton probleme shëndetësore, këto simptoma duhet parë në prizmin e stresit.
Ndikimi në marrëdhënie
Një fëmijë mund të duket i qetë në shtëpi, por të sillet ndryshe në shkollë ose në aktivitete të tjera. Prandaj, është jetike që prindërit të mbajnë komunikim të hapur me mësuesit, prindërit e tjerë dhe drejtuesit e aktiviteteve jashtëshkollore. Vetëm kështu mund të krijohet një pasqyrë e plotë e gjendjes emocionale të fëmijës apo adoleshentit.
Rëndësia e gjuhës dhe dëgjimit
Fëmijët shpesh nuk e përdorin fjalën “stres”, por flasin për shqetësime përmes fjalëve si “i hutuar”, “i mërzitur” ose “i bezdisur”. Shpesh mund të shprehin mendime negative si “Jam budalla” ose “Askush nuk më do”. Këto deklarata nuk duhet të merren si thjesht kalimtare; ato mund të jenë dritare për të kuptuar barrën emocionale që mbart fëmija. Prindi duhet të dëgjojë me kujdes, pa gjykim, dhe të përpiqet të zbulojë shkakun e vërtetë.
Kërkimi i ndihmës profesionale
Kur stresi bëhet i përhershëm dhe ndikon në cilësinë e jetës, është e nevojshme ndërhyrja profesionale. Një psikolog i licencuar mund të ndihmojë fëmijën ose adoleshentin të identifikojë problemet dhe të zhvillojë strategji të shëndetshme për përballimin e stresit.
Mesazhi kryesor për prindërit është ky: mos i nënvlerësoni ndryshimet në sjellje, ankesat fizike apo fjalët e fëmijëve. Stresi është real dhe i prek të rinjtë po aq sa të rriturit. Vëzhgimi, komunikimi i hapur dhe kërkimi i ndihmës së duhur janë hapa thelbësorë për t’i mbështetur ata të përballen me sfidat e jetës.
