Të gjithë prindërit përballen me momente kur fëmija u përgjigjet në mënyrë të ashpër, kundërshton ose përdor një ton jo të respektueshëm. Një përgjigje si: “Nuk më intereson!”, “S’kam pse të të dëgjoj!” ose “Jo, nuk do ta bëj!” mund të jetë shumë sfiduese për prindërit, sidomos kur ndodh pas një dite të lodhshme.

Megjithatë, sjellja kundërshtuese nuk është gjithmonë thjesht mungesë respekti. Shpesh ajo është një mënyrë e fëmijës për të shprehur frustrimin, lodhjen, nevojën për pavarësi ose emocionet që ende nuk di t’i menaxhojë. Prandaj, mënyra se si reagojnë prindërit në këto momente mund të ndikojë shumë në mësimin e fëmijës për komunikimin dhe respektin.

Qëllimi nuk është të “fitojmë” një debat me fëmijën, por ta ndihmojmë atë të mësojë mënyra më të shëndetshme për të shprehur mendimet dhe ndjenjat e tij.

1. Merrni frymë thellë (seriozisht, merrni një moment)

Para se të reagoni ndaj një përgjigjeje të pasjellshme, ndaloni për pak. E dimë që është më lehtë të thuhet sesa të bëhet, sidomos kur përballeni me një “Mirë pra, bëj ç’të duash!” ose “Nuk kam pse të të dëgjoj!”.

Por një moment i shkurtër qetësimi ju jep mundësinë të mendoni para se të flisni. Gjithashtu, i tregoni fëmijës me shembull se si kontrollohen emocionet dhe si menaxhohet zemërimi.

Kur fëmijët kundërshtojnë, shpesh ata po testojnë kufijtë ose po shprehin një emocion të fortë në mënyrën e vetme që dinë. Nëse prindi përgjigjet duke ngritur zërin ose duke u përfshirë në debat, situata mund të përshkallëzohet dhe të kthehet në një luftë për pushtet.

Në vend të kësaj, merrni frymë thellë dhe kujtojini vetes: ky është një moment për ta mësuar fëmijën, jo një betejë për ta fituar.

Këshillë për prindërit:
Provoni të numëroni deri në 10 ose 20 para se të përgjigjeni. Edhe pse duket si një teknikë shumë e thjeshtë, ajo ju jep kohë të mblidhni mendimet dhe të reagoni më qetë. Nëse është e nevojshme, largohuni për pak minuta në një dhomë tjetër derisa të qetësoheni.

Mund t’i thoni fëmijës:

“Kam nevojë për pak kohë për veten që të qetësohem dhe pastaj mund të flasim.”

Kjo i mëson fëmijës se emocionet janë normale, por mënyra si i shprehim ato ka rëndësi.

Shembull përgjigjeje:
Në vend që të thoni:
“Mos më fol në atë mënyrë!” Provoni:
“E shoh që je i mërzitur, por do të flasim me respekt pasi të qetësohemi të dy.”

2. Kuptoni nga vjen kundërshtimi i fëmijës

Ndonjëherë një përgjigje e pasjellshme duket sikur vjen papritur, por zakonisht ekziston një arsye pas saj.

Pyeteni veten:

• A është fëmija i lodhur?
• A është i uritur?
• A ka pasur shumë stimuj gjatë ditës?
• A ndihet i mërzitur ose i mbingarkuar?
• A ka ndodhur diçka tjetër që e ka shqetësuar?

Të kuptoni shkakun e sjelljes nuk do të thotë ta justifikoni mungesën e respektit. Do të thotë të përpiqeni të kuptoni nevojën që fshihet pas saj. Një fëmijë që ndihet i padëgjuar ose i pavlerësuar mund të përdorë kundërshtimin si mënyrë për të tërhequr vëmendjen ose për të shprehur emocionet.

Pyeteni veten:

“Çfarë po përpiqet të më thotë vërtet fëmija im?”

Shpesh fëmijët nuk kanë ende fjalët e duhura për të shprehur zhgënjimin, prandaj reagojnë me zemërim ose kundërshtim.

Për fëmijët më të vegjël mund të përdorni pyetje si:

“Duket sikur je i mërzitur. A është kështu?”
“Mos ndoshta je i lodhur ose i uritur?”

Për shembull, nëse fëmija përgjigjet keq kur i kërkoni të rregullojë dhomën, përpiquni të mendoni nëse ka diçka tjetër që po ndodh. Ndoshta ka pasur një ditë të vështirë në shkollë ose ndihet i mbingarkuar sepse nuk di nga të fillojë.

Shembull përgjigjeje:
Në vend që të thoni:

“Mos më kundërshto!”

Provoni:

“Duket sikur diçka të shqetëson. A dëshiron të më tregosh çfarë po ndodh?”

3. Vendosni kufij të qartë dhe të qëndrueshëm

Fëmijët kanë nevojë për kufij dhe rregulla, edhe nëse ndonjëherë nuk e pranojnë këtë. Kufijtë e qartë u japin atyre ndjenjën e sigurisë dhe i ndihmojnë të kuptojnë se cilat sjellje janë të pranueshme dhe cilat jo.

Kur bëhet fjalë për kundërpërgjigjet dhe mungesën e respektit, fëmija duhet të mësojë se ka të drejtë të shprehë emocionet e tij, por jo në çdo mënyrë.

Shpjegojini fëmijës se si duket një komunikim i respektueshëm. Për shembull, mund t’i thoni:

“E kuptoj që je i mërzitur, por nuk është në rregull të më flasësh në këtë mënyrë. Edhe unë nuk të flas kështu, apo jo? Le të gjejmë një mënyrë më të mirë për të treguar se si ndihesh.”

Qëndrueshmëria është shumë e rëndësishme.

Nëse një ditë e toleroni një sjellje të pasjellshme dhe ditën tjetër vendosni pasoja, fëmija merr mesazhe të paqarta. Përpiquni të jeni të qëndrueshëm me rregullat që vendosni dhe t’i zbatoni ato me qetësi.

Për shembull, nëse fëmija përgjigjet keq kur i kërkoni të bëjë një detyrë në shtëpi, mund t’i thoni: “Në familjen tonë flasim me respekt me njëri-tjetrin. Ke të drejtë të jesh i mërzitur, por duhet të më flasësh me mirësi.”

Shembull përgjigjeje:

“Mos më fol kështu!” “Kur më përgjigjesh në këtë mënyrë, tingëllon si mungesë respekti. Nëse ke nevojë për ndihmë, mund të ma kërkosh me qetësi.”

4. Jepuni fëmijëve mjete për të shprehur emocionet

Shumë herë, kundërshtimi ndodh sepse fëmijët nuk dinë si t’i shprehin ndjenjat e tyre në një mënyrë të shëndetshme. Ata mund të jenë të zemëruar, të zhgënjyer ose të frustruar, por nuk kanë ende aftësitë për t’i komunikuar këto emocione.

Prandaj, është e rëndësishme t’i ndihmojmë të ndërtojnë një “fjalor emocional” – fjalët dhe mënyrat që u duhen për të shprehur atë që ndjejnë. Mësojini të përdorin fjali që fillojnë me “Unë ndihem…”, në vend që të sulmojnë ose të fajësojnë të tjerët.

Për shembull:

Në vend që të thonë:
“Ti gjithmonë më detyron!”

Mund të mësojnë të thonë:
“Unë ndihem i mërzitur sepse doja të vazhdoja lojën.”

Gjithashtu, mund t’u mësoni fraza të dobishme si:

• Kam nevojë për pak kohë që të qetësohem.
• A mund të flasim për këtë më vonë?
• Kam nevojë për ndihmën tënde.

Për fëmijët më të vegjël, prindërit mund t’i ndihmojnë duke emërtuar emocionet:

“Po vërej që je i zemëruar sepse ndryshuam planet për pasditen. A është kjo arsyeja?” Kartat me figura të emocioneve ose lojërat rreth ndjenjave mund t’i ndihmojnë fëmijët të identifikojnë dhe të shprehin më lehtë atë që ndodh brenda tyre.
Mos harroni: ndonjëherë duhet t’i bëni fëmijës disa pyetje para se ai të arrijë të shpjegojë çfarë ndjen. Detyra e prindit është të qëndrojë i qetë dhe të tregojë mirëkuptim.

Shembull përgjigjeje:

Nëse fëmija thotë me nervozizëm: “Nuk dua t’i bëj detyrat! Më lër rehat!” Në vend që të përgjigjeni: “Mos u sill keq!” Provoni: “E shoh që je i mbingarkuar me detyrat. Mund të më thuash çfarë të duket e vështirë? Ndoshta mund ta bëjmë bashkë.”

5. Dëgjoni pa gjykuar, pa u mbrojtur dhe pa reaguar menjëherë

Kur fëmija fillon të flasë për atë që ndjen, detyra juaj e parë është ta dëgjoni.

Jepini kohë dhe hapësirë që të shprehë mendimet e tij dhe të ndiejë se po merret seriozisht. Mos nxitoni menjëherë me këshilla, kritika apo shpjegime. Ndonjëherë fëmijët nuk kanë nevojë për një zgjidhje të menjëhershme; ata kanë nevojë të ndihen të dëgjuar.

Nëse përfshihen disa fëmijë në një konflikt, përpiquni të mos merrni menjëherë anë ose të reagoni emocionalisht. Dëgjoni secilin version të situatës. Edhe nëse fëmija thotë diçka të pakëndshme për vëllain, motrën ose dikë tjetër, përpiquni të kuptoni fillimisht çfarë fshihet pas atyre fjalëve. Qëllimi nuk është të fitoni bisedën, por të mbani komunikimin të hapur.

6. Zbatoni pasojat pa humbur qetësinë

Pasojat janë pjesë e rëndësishme e edukimit të fëmijëve, sepse i ndihmojnë ata të kuptojnë lidhjen mes sjelljes dhe rezultateve të saj. Megjithatë, pasojat duhet të jenë logjike dhe të lidhura me sjelljen, jo ndëshkime të dhëna nga zemërimi. Për shembull, nëse fëmija refuzon të bëjë detyrat dhe përgjigjet në mënyrë të pasjellshme, një pasojë logjike mund të jetë kufizimi i kohës para ekranit derisa detyrat të përfundojnë.

Pasojat duhet të komunikohen me qetësi: “Kur më flet në mënyrë jo të respektueshme dhe nuk pranon të bashkëpunosh, koha e lojërave elektronike do të shtyhet derisa ta përfundojmë këtë detyrë.” Jini të vendosur, por gjithmonë të dashur. Qëllimi nuk është ta bëni fëmijën të ndihet keq, por ta ndihmoni të mësojë përgjegjësinë.

7. Përforconi komunikimin pozitiv

Është e lehtë të përqendrohemi vetëm te sjelljet negative, sidomos kur kundërshtimet ndodhin shpesh. Por është po aq e rëndësishme të vëmë re dhe të lavdërojmë momentet kur fëmija komunikon me respekt.

Kur fëmija shpreh zemërimin pa bërtitur, kërkon ndihmë me qetësi ose pranon një kufi, tregojini se e vëreni këtë përpjekje. Mund t’i thoni: “E vlerësoj shumë mënyrën si më tregove që ishe i mërzitur pa bërtitur. Kjo ishte shumë e pjekur.”Kur fëmijët marrin vëmendje për sjelljet pozitive, ata kanë më shumë gjasa t’i përsërisin ato.

Artikull: ThePragmaticParent
Përkthim: Prindërimi.com