Kuptimi i miopisë dhe pse po bëhet problem global?
Miopia, ose shikimi i turbullt në distancë, është një gjendje e cila zakonisht shfaqet tek fëmijët midis moshës 6 dhe 14 vjeç. Studiuesit tregojnë se deri në vitin 2050, pothuajse gjysma e popullsisë botërore do të përballet me këtë problem. Rritja e numrit të rasteve nuk është vetëm një çështje shëndetësore, por edhe një sfidë sociale dhe arsimore, pasi miopia ndikon drejtpërdrejt në përqendrimin, mësimin dhe zhvillimin e fëmijëve në shkollë.
Studimi i fundit dhe ndikimi i kohës para ekranit
Një hulumtim i publikuar në fillim të vitit 2025 në Jama Network Open tregoi se çdo orë shtesë para ekranit rrit me 21 për qind rrezikun për zhvillimin e miopisë tek fëmijët. Ky rezultat i fuqizon gjetjet e studimeve të mëparshme, ku theksohej lidhja e ngushtë mes punës së vazhdueshme me shikimin afër dhe zhvillimit të këtij problemi. Mënyra se si fëmijët kalojnë orë të tëra me smartphone, tabletë ose kompjuter, e vë në presion syrin dhe ndikon në formën dhe forcën e tij. Ekspertët rekomandojnë më pak se një orë në ditë para ekraneve për moshat e vogla.
Faktorët që ndikojnë përveç teknologjisë
Ndërsa gjenetika ka një rol të rëndësishëm, faktorët mjedisorë janë gjithashtu vendimtarë. Fëmijët që kalojnë shumë kohë brenda dhe pa ekspozim ndaj dritës natyrore kanë më shumë gjasa të zhvillojnë miopi. Studimi i publikuar në The Lancet më 2021 tregoi se jo vetëm koha para ekraneve, por çdo aktivitet i lidhur me fokusin afër, si lexim i gjatë apo përdorimi i pajisjeve të vogla, rrit rrezikun. Pandemia e COVID-19 e përshpejtoi këtë trend, pasi fëmijët kaluan më shumë kohë të mbyllur dhe në mësim online.
Në Kosovë, situata pasqyron realitetin global. Rritja e përdorimit të telefonave inteligjentë që në moshë të hershme, mungesa e hapësirave të mjaftueshme të gjelbërta në qytete dhe orët e gjata të kaluara brenda shkollës e shtëpisë, e rrisin rrezikun e miopisë tek fëmijët.
Për prindërit, kjo kërkon një kujdes të shtuar për të vendosur kufij të qartë në përdorimin e pajisjeve dhe për të krijuar një kulturë të kohës së shëndetshme jashtë. Organizatat vendore të shëndetit publik tashmë po paralajmërojnë për rritjen e rasteve dhe nevojën për kontrolle të rregullta të syve tek fëmijët e shkollës fillore.
Si mund të mbrohet shikimi i fëmijëve?
Ekspertët rekomandojnë disa hapa praktikë:
-
Vendosja e kufijve për kohën para ekranit, duke synuar më pak se dy orë në ditë për fëmijët.
-
Zbatimi i rregullit 20/20/20: çdo 20 minuta shikim afër, një pushim 20 sekonda duke parë 20 metra larg.
-
Kalimi i rregullt i kohës në natyrë, ku drita natyrore ndihmon zhvillimin e syve.
-
Kontroll i rregullt tek oftalmologu që nga fëmijëria e hershme.
Një raport i vitit 2024 nga Akademitë Kombëtare të Shkencave në SHBA theksonte se koha e kaluar jashtë është një ndër faktorët më mbrojtës ndaj miopisë. Kjo do të thotë se lojërat, aktivitetet sportive dhe ecjet familjare në natyrë nuk janë vetëm argëtim, por edhe një investim për shëndetin e syve.
Çfarë mund të bëjnë prindërit sot
Përveç kontrolleve të syve dhe rregullimit të kohës para ekranit, prindërit mund të krijojnë alternativa të shëndetshme për fëmijët. Librat fizikë, aktivitetet krijuese, sporti dhe koha e përbashkët familjare janë mënyra efektive për të zëvendësuar varësinë nga pajisjet. Prindërit duhet të japin shembull vetë, duke e kufizuar kohën e tyre para ekraneve dhe duke promovuar mënyra të tjera të kalimit të kohës. Ky modelim i sjelljes është thelbësor për fëmijët.
Përfundim
Rritja e miopisë tek fëmijët është një thirrje e qartë për të gjithë prindërit. Nuk është vetëm një çështje mjekësore, por një sfidë e mënyrës së jetesës moderne. Duke i dhënë fëmijëve më shumë kohë jashtë, duke vendosur kufij për teknologjinë dhe duke u kujdesur për kontrolle të rregullta mjekësore, prindërit mund të ndikojnë në mbrojtjen e shikimit dhe shëndetit të përgjithshëm të fëmijëve të tyre.
