Një bibliotekë shkollore nuk është luks, por një mundësi për të zhvilluar leximin, mendimin kritik dhe dashurinë për dijen. Megjithatë, sa po e shfrytëzojnë shkollat në Kosovë këtë mundësi?
Gjatë tetorit shënohet Muaji Ndërkombëtar i Bibliotekave Shkollore, një nismë e Shoqatës Ndërkombëtare të Bibliotekarisë Shkollore (IASL). Kjo nismë synon të promovojë rëndësinë e bibliotekave në zhvillimin akademik, intelektual dhe personal të nxënësve.
A kanë të gjitha shkollat në Kosovë biblioteka?
Përgjigjja është jo, sipas të dhënave të disponueshme. Raporti i publikuar nga Koalicioni i OJQ-ve për Mbrojtjen e Fëmijëve (KOMF) më 2024 citon një hulumtim ku 41.2% e nxënësve të anketuar deklaruan se nuk kishin bibliotekë në shkollën e tyre. Kjo shifër pasqyron përgjigjet e nxënësve të përfshirë në hulumtim, jo domosdoshmërisht përqindjen e të gjitha shkollave pa bibliotekë.
Problemi nuk përfundon me mungesën e hapësirës. Sipas raportit TALIS 2024 të OECD-së, të publikuar në tetor 2026, 50% e drejtorëve të shkollave të mesme të ulëta në Kosovë raportuan se mungesa ose papërshtatshmëria e materialeve bibliotekare pengonte ndjeshëm cilësinë e mësimdhënies.
Pse duhet të shqetësohemi?
Rezultatet e vlerësimeve ndërkombëtare kanë treguar vështirësi të konsiderueshme të nxënësve të Kosovës në lexim dhe kuptim të tekstit. Kjo dëshmon nevojën për ndërhyrje që zhvillojnë interpretimin, argumentimin dhe mendimin kritik.
Leximi nuk duhet të kufizohet në mësimin përmendësh apo në përfundimin e lektyrave të detyrueshme. Fëmijët kanë nevojë për tregime bashkëkohore, libra ilustrues, enciklopedi, materiale shkencore dhe tekste të përshtatura me moshën, interesat dhe aftësitë e tyre.
Si mund ta ndryshojmë situatën?
Edhe shkollat me buxhet të kufizuar mund të ndërmarrin hapa konkretë:
1. Këndi i leximit në çdo klasë: Një raft me libra të përzgjedhur dhe të përshtatshëm mund të shërbejë si bibliotekë fillestare.
2. Një orë leximi çdo javë: Nxënësit lexojnë, diskutojnë personazhet dhe shpjegojnë mesazhin e librit.
3. Shkëmbimi i librave: Familjet dhe shkollat mund të organizojnë qarkullimin e librave pa shpenzime të mëdha.
4. Bashkëpunimi me bibliotekat publike: Vizitat dhe huazimi i organizuar u mundësojnë nxënësve qasje në materiale shtesë.
5. Mbështetje për lexuesit me vështirësi: Tekstet e shkurtra, leximi i udhëhequr dhe materialet me nivele të ndryshme vështirësie ndihmojnë përfshirjen e çdo fëmije.
Nga iniciativa individuale te përgjegjësia institucionale
Organizata Library Project Kosova zhvillon programe që përfshijnë aktivitete leximi, mbështetje për mësimdhënësit dhe përmirësim të bibliotekave shkollore. Përvoja të tilla mund të shërbejnë si modele për shkollat dhe komunat. Drejtoritë Komunale të Arsimit duhet të identifikojnë shkollat pa biblioteka funksionale, të planifikojnë furnizimin me libra dhe të sigurojnë që nxënësit të kenë mundësi reale huazimi.
Sfida për çdo shkollë këtë tetor: Të nisë një program 30-ditor leximi, ku çdo nxënës zgjedh një libër, diskuton përmbajtjen dhe ndan atë që ka mësuar.
Sepse suksesi i një biblioteke nuk matet vetëm me numrin e librave në rafte, por me numrin e fëmijëve që mësojnë të mendojnë përmes tyre. Prinderimi.com u bën thirrje prindërve dhe mësimdhënësve: A ka shkolla juaj bibliotekë funksionale? A kanë nxënësit mundësi të huazojnë libra? Ndani përvojën tuaj dhe ndihmoni që nevoja për biblioteka shkollore të marrë vëmendjen që meriton.
Burimet:
International Association of School Librarianship (IASL): https://iasl-online.org/
KOMF – Raporti për gjendjen e fëmijëve në Kosovë: https://komfkosova.org/
OECD – TALIS 2024: https://www.oecd.org/
Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit: https://mash.rks-gov.net/
Prinderimi.com
