Yndyra e pastër nuk liron kurrfarë materie të dëmshme, kurse yndyrat e papastra të bimëve si dhe të karbohidrateve – ato gjithnjë kur të shndërrohen në energji, lirojnë materie helmuese në organizmin e njeriut. Organizmi detyrohet të prodhojë substanca mbrojtëse kundër këtyre helmeve.
Yndyrat janë dy llojesh:
- yndyra natyrore dhe
2. yndyra artificiale ose industriale
Yndyrat natyrore gjenden në të kuqtë e vezës, në tëlyenin e tamblit (qumështit), në djathë, në gjalpë, në majonezë, në dhjam dhe në llojet e mishrave të ndryshme. Këto yndyra janë të pazëvendësueshme për organizmin e njeriut, energji e pastër dhe fuqi e natyrshme e njeriut. Yndyrat artificiale ose industriale janë lloje vajrash të përpunuara nga luledielli, kolëza, ulliri, misri, kikirikët etj. Llojet e margarinave janë yndyra që përpunohen nga “dora” e makinerisë së njeriut. Yndyrat që janë të prodhuara nga shtazët, ato veçse janë të përpunuara një herë, pastaj kur i hamë, shumë lehtë treten në energji. Yndyrat që janë të prodhuara nga bimët, njeriu duhet t’i tretë drejtpërsëdrejti; tretja e yndyrave të bimëve është shumë më e vështirë dhe më e komplikuar.
Karbohidratet dhe albuminat janë dy llojesh:
- Të natyrshme: nga prodhimet shtazore dhe
- Artificiale: nga prodhimet bimore
Mineralet dhe vitaminat gjenden në prodhimet e shtazëve dhe në prodhimet e bimëve. Mineralet dhe vitaminat nuk i shërbejnë njeriut për të fituar energji, por rëndësia e tyre është për t’i plotësuar kërkesat e nevojave të zhvillimit trupor dhe për ta ruajtur sistemin e imunitetit të tij. Edhe mineralet dhe vitaminat e tepërta mund të krijojnë mundim në organizmin e njeriut. Ku i gjejmë mineralet dhe vitaminat e ndryshme? Këto i gjejmë në prodhimet e shtazëve p.sh. në të kuqtë e vesë, në tëlyen të qumështit, djathë, dhjam, gjalpë, në mish etj. Kur këto vitamina dhe minerale merren si ushqim, janë shumë të përshtatshme për organizmin e njeriut, sepse ato shtaza veçse i ka parapërgatitur për nevojat e mbijetesës së saj dhe në mënyrë të drejtpërdrejtë njeriut i shërbejnë si materie shumë të pastra, dhe në njëfarë mënyre janë shumë të kompletuara dhe të pranueshme për organizmin tonë.
Gjithnjë kur njeriu përdorë prodhimet shtazore, është i ngopur drejtpërsëdrejti edhe me mineralet dhe vitaminat e domosdoshme që i nevojiten organizmit. Prodhimet shtazore gjithmonë i bartin me vete materiet kryesore që shërbejnë për ndërtimin trupor dhe për prodhimin energjetik, materie këto të cilat janë gjithçka që i duhet zhvillimit të çdo njeriu.
Mineralet dhe vitaminat të cilat gjenden në bimët e ndryshme nuk janë të koncentruara ashtu si njeriut i përshtaten; gjithmonë, sa herë që njeriu dëshiron të furnizohet me vitamina dhe minerale, gjithnjë në njëfarë mënyre do ta teprojë me shumë materie ushqyese, të padëshirueshme, dhe në vend se njeriu të ushqehet si duhet – aq sa duhet, ai do të hajë edhe atë të padëshirueshmen. Nëpër sallatat e gjelbra, pemët dhe perimet, gjithmonë ka – ose celulozë të tepërt, ose sheqerna të tepërta, ose minerale të tepërta, ose – si gjithmonë – ato mund ta kenë edhe vëllimin dhe sasinë e tepërt, që organizmin gjithsesi do ta mundojnë së tepërmi – dhe kjo është krejtësisht e panevojshme. Për dallim nga njeriu, organizmi i shtazës ka aftësi që ta bëjë përpunimin edhe të celulozës.
Autor: Nijazi Basha, ‘’Ushqimi optimal, dieta moderne dhe ushqimi i përditshëm në Kosovë’’
Prinderimi.com
