Aktiviteti fizik është një e drejtë dhe nevojë për çdo fëmijë, pavarësisht gjinisë. Megjithatë, të dhënat e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) tregojnë se vajzat adoleshente janë më pak aktive fizikisht sesa djemtë. Pas këtyre dallimeve qëndrojnë jo vetëm zgjedhjet individuale, por edhe pengesat sociale, kulturore dhe institucionale që meritojnë vëmendjen e prindërve, shkollave dhe shoqërisë.
Çfarë tregojnë të dhënat?
Sipas të dhënave të publikuara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, 28% e vajzave adoleshente raportojnë se nuk kanë pasur asnjë ditë gjatë javës së kaluar në të cilën kanë arritur 60 minuta aktivitet fizik, krahasuar me 22% të djemve.
Ndërkohë, vetëm 11% e vajzave raportojnë se e kanë arritur këtë nivel aktiviteti gjatë të shtatë ditëve të javës, përkundrejt 17% të djemve. Këto shifra nuk dëshmojnë se vajzat janë më pak të interesuara apo më pak të afta për sport. Përkundrazi, ato ngrenë një pyetje thelbësore: A u ofrojmë vajzave dhe djemve mundësi të barabarta për të qenë fizikisht aktivë?
Pse vajzat largohen nga aktiviteti fizik gjatë adoleshencës?
Adoleshenca shoqërohet me ndryshime trupore, emocionale dhe sociale. Për vajzat, këto ndryshime mund të ndërthuren me presionin për pamjen fizike, frikën nga paragjykimi dhe mungesën e mjediseve të përshtatshme sportive.
Hulumtimet ndërkombëtare identifikojnë disa pengesa të përsëritura: mungesën e sigurisë, stereotipet gjinore, mundësitë e kufizuara sportive dhe mbështetjen e pamjaftueshme nga mjedisi shoqëror. Kur sporti prezantohet si aktivitet kryesisht për djemtë, vajzat mund të humbasin gradualisht motivimin për pjesëmarrje.
Aktiviteti fizik nuk është vetëm çështje peshe
OBSH rekomandon që fëmijët dhe adoleshentët e moshës 5–17 vjeç të realizojnë mesatarisht të paktën 60 minuta aktivitet fizik me intensitet mesatar deri të lartë në ditë, përgjatë javës. Lëvizja ndihmon zhvillimin e kockave dhe muskujve, përmirëson shëndetin kardiovaskular dhe mbështet mirëqenien psikologjike.
Studimet e lidhin aktivitetin fizik edhe me përmirësimin e gjumit, funksioneve njohëse dhe uljen e simptomave të ankthit e depresionit. Prandaj, kufizimi i mundësive për aktivitet fizik nuk është thjesht çështje sportive, por edhe çështje shëndetësore dhe arsimore.
Çfarë mund të ndryshojnë prindërit dhe shkollat?
Prindërit mund t’i inkurajojnë vajzat të zgjedhin aktivitete që u pëlqejë, pa i kufizuar në bazë të stereotipeve gjinore. Ecja, çiklizmi, noti dhe lojërat në natyrë janë alternativa të vlefshme. Shkollat, ndërkohë, duhet të sigurojnë pjesëmarrje gjithëpërfshirëse në edukimin fizik, hapësira të sigurta dhe aktivitete që nuk favorizojnë vetëm nxënësit me aftësi sportive të zhvilluara.
Po në Kosovë?
Në kontekstin kosovar, kjo temë kërkon vëmendje të veçantë. Sa hapësira publike të sigurta kanë vajzat për sport? A ekzistojnë aktivitete të përballueshme për familjet? A i inkurajojnë shkollat njësoj vajzat dhe djemtë? Këto pyetje kërkojnë hulumtim dhe politika konkrete, jo supozime. Të dhënat globale të OBSH-së nuk mund të përdoren automatikisht si tregues të gjendjes në Kosovë.
Një vajzë që ka mundësi të jetë fizikisht aktive nuk fiton vetëm shëndet fizik. Ajo fiton vetëbesim, pavarësi dhe mundësi më të mëdha për pjesëmarrje shoqërore. Barazia në aktivitetin fizik fillon kur familja, shkolla dhe komuniteti krijojnë kushte që çdo fëmijë të ndihet i mirëpritur, i sigurt dhe i aftë të marrë pjesë.
Burimet:
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), 2026 – Të dhënat globale mbi aktivitetin fizik të adoleshentëve.
WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour, 2020.
Përgatitur për Prindërimi.com – Rrjeti i Prindërve të Kosovës.
