Shëndeti mendor i fëmijëve në Kosovë po përballet me sfida serioze, ndërsa sistemi i mbështetjes ende nuk arrin t’u përgjigjet në mënyrë të barabartë nevojave të tyre. Këtë e evidenton raporti “Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe atyre psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë”, i publikuar në gusht 2026.
Raporti është realizuar nga Instituti i Psikologjisë i Universitetit të Prishtinës, me autorë Dr. Aliriza Arënliu dhe Dr. Kaltrina Kelmendi, me porosi të UNICEF-it në Kosovë.
Studimi përfshin shqyrtimin e dokumenteve dhe hulumtimeve ekzistuese, 16 intervista me përfaqësues institucionalë dhe profesionistë, si dhe 12 diskutime në grupe fokusi me mbi 90 pjesëmarrës, përfshirë fëmijë, adoleshentë, prindër dhe profesionistë.Lexoni raportin në këtë link.
Çfarë po ndikon në shëndetin mendor të fëmijëve?
Raporti identifikon ankthin, depresionin, shqetësimet emocionale dhe simptomat e lidhura me traumën si probleme të rëndësishme te fëmijët dhe adoleshentët. Ndër faktorët që ndikojnë negativisht përmenden dhuna në familje, bullizmi, vështirësitë ekonomike, presioni shkollor, diskriminimi dhe rreziqet në mjedisin digjital.
Një tregues veçanërisht shqetësues lidhet me tentativat për vetëvrasje të vetëraportuara nga nxënësit 15–16-vjeçarë, të cilat, sipas të dhënave të cituara nga raporti, janë rritur nga 3.4% në vitin 2011 në 10% në vitin 2024. Këto të dhëna kërkojnë vëmendje institucionale dhe ndërhyrje parandaluese, jo vetëm reagim kur problemet përshkallëzohen.
Pse familjet kanë vështirësi të marrin ndihmë?
Një ndër problemet kryesore është përqendrimi i shërbimeve të specializuara në Prishtinë. Raporti evidenton numrin e kufizuar të profesionistëve të specializuar për fëmijë dhe adoleshentë, pritjet e gjata, kostot e trajtimit dhe vështirësitë e transportit. Familjet jashtë qendrave urbane, veçanërisht ato me të ardhura të ulëta, përballen me pengesa shtesë.
Problemi nuk qëndron vetëm te mungesa e shërbimeve, por edhe te koordinimi i pamjaftueshëm ndërmjet institucioneve shëndetësore, shkollave dhe shërbimeve sociale.
Shkolla duhet të jetë pjesë e zgjidhjes
Shkolla mund të identifikojë herët ndryshimet emocionale dhe të sjelljes së nxënësve. Megjithatë, raporti evidenton se shumë shkolla nuk kanë psikologë, ndërsa disa profesionistë mbulojnë njëkohësisht disa institucione arsimore. Një shqetësim tjetër është perceptimi i mbështetjes psikologjike si masë disiplinore, që mund t’i dekurajojë nxënësit të kërkojnë ndihmë.
Prandaj, këshillimi psikologjik duhet të jetë shërbim i besueshëm, konfidencial dhe i qasshëm, jo instrument ndëshkimi.
Çfarë duhet të dinë prindërit?
Prindërit duhet t’u kushtojnë vëmendje ndryshimeve të vazhdueshme në gjumë, humor, oreks, marrëdhënie shoqërore dhe pjesëmarrje në shkollë. Nëse fëmija izolohet, shfaq frikë të vazhdueshme ose humbet interesimin për aktivitetet e zakonshme, është e rëndësishme të zhvillohet një bisedë mbështetëse dhe, sipas nevojës, të kërkohet vlerësim profesional.
Një pikënisje mund të jetë psikologu shkollor ose mjeku familjar. Në rast rreziku të menjëhershëm për sigurinë e fëmijës, duhet kërkuar ndihmë urgjente.
Çfarë rekomandon raporti?
Raporti kërkon koordinim më të mirë institucional, zgjerim të shërbimeve psikologjike në shkolla, identifikim të hershëm, mekanizma të qartë referimi dhe financim të qëndrueshëm.Mesazhi kryesor është se shëndeti mendor i fëmijëve nuk mund të mbetet përgjegjësi vetëm e familjes. Ai kërkon bashkëpunim të vazhdueshëm ndërmjet prindërve, shkollave, profesionistëve shëndetësorë dhe institucioneve publike.
Për Kosovën, sfida nuk është vetëm të njohë problemet, por të ndërtojë një sistem ku çdo fëmijë mund të marrë ndihmë në kohë, pavarësisht vendbanimit apo gjendjes ekonomike.
Prinderimi.com
