Një fëmijë që në kopsht përshkruhet si i qetë dhe bashkëpunues, por në shtëpi qan, zemërohet ose kundërshton, mund t’i bëjë prindërit të pyesin veten se çfarë po ndodh. E njëjta situatë mund të shfaqet edhe në të kundërtën: fëmija është i hapur në shtëpi, por i tërhequr ose i shqetësuar në kopsht.
Kjo mospërputhje nuk do të thotë domosdoshmërisht se dikush po e kupton gabim fëmijën. Sjellja ndikohet nga mjedisi, marrëdhëniet, kërkesat e situatës dhe aftësia ende në zhvillim e fëmijës për t’i rregulluar emocionet.
Sjellja ndryshon sipas mjedisit
Një studim i botuar në revistën Early Childhood Research Quarterly më 2026 shqyrtoi vlerësimet e prindërve dhe mësuesve për mënyrën se si fëmijët parashkollorë i rregullojnë emocionet në shtëpi, në shkollë dhe në laborator. Rezultatet treguan se sjelljet rregulluese mund të ndryshojnë sipas mjedisit dhe se vlerësimet e prindërve e të mësuesve japin informacione plotësuese. Kjo nënkupton se asnjë vëzhgim i vetëm nuk e përshkruan domosdoshmërisht tërë sjelljen e fëmijës.
Në kopsht, fëmija përballet me rutina, rregulla, bashkëmoshatarë dhe pritshmëri të caktuara. Në shtëpi, marrëdhëniet dhe mënyra e organizimit të ditës janë të ndryshme. Për këtë arsye, duhet të shqyrtojmë jo vetëm çfarë bën fëmija, por edhe kur, ku dhe në çfarë rrethanash e bën.
Pse mund të shfaqen të qarat dhe zemërimi në shtëpi?
Fëmijët e vegjël janë ende duke zhvilluar aftësinë për të njohur, shprehur dhe rregulluar emocionet. Pas një dite me shumë ndërveprime, zhurmë, aktivitete ose kërkesa, lodhja dhe uria mund ta bëjnë më të vështirë menaxhimin e frustrimit.
Termi popullor after-school restraint collapse përdoret për të përshkruar rastet kur fëmijët shfaqin emocione të forta pas kthimit nga kopshti ose shkolla. Megjithatë, ky term nuk është diagnozë klinike dhe nuk duhet trajtuar si shpjegim i provuar për çdo rast. Është më e dobishme të shqyrtohen faktorët konkretë që mund të ndikojnë te fëmija.
Qendra për Zhvillimin e Fëmijës në Universitetin e Harvardit thekson rëndësinë e marrëdhënieve të qëndrueshme dhe të përgjegjshme me të rriturit për zhvillimin e trurit dhe përballimin e stresit.
Si mund ta kuptojnë prindërit arsyen?
1. Bisedoni me edukatoren. Kërkoni shembuj konkretë: kur shfaqet sjellja, çfarë e paraprin dhe si reagon fëmija ndaj ndërhyrjeve të të rriturve.
2. Vëzhgoni modelet. A ndodh zemërimi pas kopshtit, kur fëmija është i uritur, para gjumit apo gjatë ndarjes nga prindi? Shënimi i situatave të përsëritura mund të ndihmojë në identifikimin e faktorëve nxitës.
3. Ndihmojeni të qetësohet. Pas kthimit në shtëpi, ofroni pak kohë për pushim, lojë të lirë, ushqim dhe afërsi. Emërtoni emocionin pa e gjykuar: “Po dukesh i lodhur dhe i mërzitur.”
4. Bashkëpunoni për një qasje të përbashkët. Prindi dhe edukatorja mund të ndajnë vëzhgimet dhe të përdorin strategji të qëndrueshme, duke përshtatur mbështetjen sipas nevojave të fëmijës.
Kur nevojitet ndihmë profesionale?
Nëse sjellja është e vazhdueshme, shumë intensive, pengon pjesëmarrjen në aktivitete ose shoqërohet me frikë të fortë, tërheqje apo ndryshime të dukshme në gjumë, konsultohuni me pediatrin ose psikologun e fëmijëve.
Qëllimi nuk është të përcaktojmë se ku fëmija sillet “më mirë”, por të kuptojmë se çfarë po i lehtëson ose vështirëson sjelljen në secilin mjedis. Kur prindërit dhe edukatorët bashkëpunojnë, sjellja bëhet burim informacioni për nevojat e fëmijës, jo arsye për ta etiketuar.
Prinderimi.com
