Drejtuesit e rinj përballen me rreziqe të konsiderueshme, veçanërisht gjatë verës. Ja si mund të ndikojnë prindërit në mënyrën se si fëmijët e tyre sillen në rrugë.
Prindërit shpesh bëjnë shaka se adoleshentët e tyre janë një “rrezik në rrugë”, por aksidentet fatale automobilistike janë shkaku kryesor i vdekjeve tek adoleshentët në SHBA. Në vitin 2023, ato përbënin pothuajse 50% të të gjitha vdekjeve tek të rinjtë e moshës 15–24 vjeç. Shkalla e aksidenteve fatale për drejtuesit e moshës 16–19 vjeç është pothuajse tre herë më e lartë sesa për drejtuesit 20 vjeç e lart.
Vera është periudha me rrezikun më të lartë. Koha nga Memorial Day deri në Labor Day njihet si “100 ditët më të rrezikshme” për drejtuesit adoleshentë. Përballë këtyre statistikave shqetësuese, është koha të mos i konsiderojmë më aksidentet e adoleshentëve thjesht si një pjesë të pashmangshme të rritjes.
Për fat të mirë, prindërit mund të ndërmarrin hapa për t’i mbrojtur më mirë fëmijët e tyre që sapo kanë filluar të drejtojnë makinën. Gjithçka nis me të kuptuarit se përse adoleshentët janë më të rrezikuar në rrugë dhe me vendosjen e masave të përshtatshme të sigurisë.
Pse adoleshentët janë më të rrezikuar nga aksidentet automobilistike?
Edhe pse aftësitë motorike të një adoleshenti mund të jenë të zhvilluara mjaftueshëm për të marrë patentën, aftësia e tij për të gjykuar siç duhet në timon shpesh është ende në zhvillim.
“Adoleshentët janë të prirur të jenë më të guximshëm dhe ta nënvlerësojnë rrezikun për shkak të papjekurisë emocionale, presionit shoqëror dhe zhvillimit ende të paplotë të korteksit prefrontal”, thotë Vikas Keshri, psikoterapist me bazë në Toronto.
Korteksi prefrontal, i cili është përgjegjës për vendimmarrjen, nuk përfundon së zhvilluari dhe pjekuri deri në mesin ose fundin e të 20-ave. Për këtë arsye, adoleshentët shpesh lidhen me sjellje të ndryshme të rrezikshme.
Këto përfshijnë tejkalimin e shpejtësisë, mbajtjen e një distance shumë të vogël nga makina përpara, drejtimin e shpërqendruar – shpesh për shkak të teknologjisë, muzikës ose pasagjerëve –, drejtimin nën ndikimin e substancave dhe përdorimin jo të vazhdueshëm të rripit të sigurimit.
Adoleshentëve shpesh u mungojnë edhe aftësitë për të marrë vendime të shpejta në situata të papritura. Kjo mund të përkeqësohet nga mungesa e gjumit dhe emocionet e forta, si stresi, ankthi dhe ndikimi i bashkëmoshatarëve.
Si t’i ndihmojnë prindërit adoleshentët të jenë më të sigurt në rrugë?
Prindërit mund të bëjnë shumë për t’i ndihmuar adoleshentët të jenë më të sigurt gjatë drejtimit të makinës.
Keshri sugjeron që prindërit të vendosin një kufizim të qartë për përdorimin e teknologjisë gjatë natës, në mënyrë që adoleshentët të flenë mjaftueshëm dhe të shmangin shpërqendrimet. Ata gjithashtu mund t’i inkurajojnë të praktikojnë frymëmarrjen “box breathing” për të qetësuar sistemin nervor para drejtimit të makinës.
Kjo teknikë përfshin marrjen e frymës përmes hundës duke numëruar deri në katër, mbajtjen e frymës për katër sekonda dhe më pas nxjerrjen e frymës për katër sekonda.Këto masa parandaluese mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut, por prindërit mund të bëjnë edhe më shumë.
Krijoni një marrëveshje mes prindit dhe adoleshentit për drejtimin e makinës
Një marrëveshje mes prindit dhe adoleshentit përcakton pritshmëritë dhe i mëson të riut se “drejtimi i makinës është privilegj, jo e drejtë”, shpjegon Keshri. Meqë bëhet fjalë për një marrëveshje dhe jo thjesht për një listë udhëzimesh, është e rëndësishme të merren parasysh edhe dëshirat dhe mendimet e adoleshentit.
Marrëveshja mund të përfshijë:
- rregullat e përgjithshme të drejtimit;
- përgjegjësitë për automjetin, përfshirë mirëmbajtjen dhe sigurimin;
- kufizimet për pasagjerët;
- orarin kur duhet të kthehet në shtëpi;
- rregullat për drejtimin në kushte të këqija atmosferike;
- mënyrën e komunikimit me prindërit, për shembull sa shpesh duhet t’i informojë ata se ku ndodhet.
Marrëveshja duhet të përmbajë pasoja të qarta dhe konkrete në rast shkeljesh, përfshirë kufizimin ose humbjen e përkohshme të privilegjit për të drejtuar makinën.
Jepni vetë shembullin e drejtimit të sigurt
Prindërit duhet të jenë model për sjelljen e sigurt në rrugë. Keshri sugjeron krijimin e zakoneve që e vendosin drejtimin pa shpërqendrime në qendër të vëmendjes, për shembull aktivizimin e “modalitetit të makinës” në telefon.
Maria Wojtczak, bashkëthemeluese e DrivingMBA, një autoshkollë e njohur në Arizona, është dakord. “Nëse nuk dëshironi që adoleshenti juaj të përdorë telefonin gjatë drejtimit, atëherë as ju nuk duhet ta përdorni telefonin”, thotë ajo.
Merrni në konsideratë kufizimin e pasagjerëve dhe drejtimit gjatë natës
Në Australi, një ligj i posaçëm ndaloi drejtuesit gjatë vitit të parë të patentës që të drejtonin makinën gjatë natës me disa bashkëmoshatarë. Kjo situatë lidhej me rreth një të pestën e viktimave nga aksidentet rrugore në vend. Një studim i vitit 2024 zbuloi se kjo nismë uli me më shumë se gjysmën aksidentet, lëndimet dhe vdekjet e synuara tek drejtuesit australianë gjatë vitit të parë.
Ajo pati edhe efekte të tjera pozitive, duke përfshirë më pak aksidente në orët e para të mbrëmjes dhe një ulje të qëndrueshme të drejtimit me rrezik të lartë. Wojtczak u sugjeron prindërve që, gjatë vitit të parë pas marrjes së patentës, adoleshenti të drejtojë kryesisht i vetëm. Kjo mund të jetë veçanërisht e dobishme gjatë “100 ditëve më të rrezikshme”, kur adoleshentët kanë më shumë gjasa të qëndrojnë jashtë deri vonë me shokët e tyre.
Kushtojini vëmendje makinës
Zgjedhja e një automjeti të sigurt është një tjetër faktor i rëndësishëm.
Një studim i vitit 2025 nga Nationwide Children’s Hospital, i publikuar në JAMA Network Open, zbuloi se adoleshentët kishin më shumë gjasa të drejtonin makina më të vjetra se 15 vjet dhe automjete me më pak teknologji ndihmëse për drejtuesin.
Sipas studimit, makinat e moshës 6–15 vjeç kishin një rrezik 19% më të lartë për vdekjen e drejtuesit në një aksident, ndërsa makinat më të vjetra se 15 vjet kishin një rrezik 31% më të lartë, krahasuar me makinat 5 vjeç ose më të reja.
Mosha e drejtuesit nuk ndryshoi këto rezultate. Për më tepër, çdo teknologji ndihmëse e instaluar në automjet e ulte me 6% mundësinë e një aksidenti fatal.Studiuesit këshillojnë prindërit t’u japin përparësi automjeteve me karakteristika të forta sigurie dhe teknologji ndihmëse për drejtuesin.
Sigurisht, blerja e një makine të re mund të mos jetë një mundësi për çdo familje. Në këtë rast, studiuesit rekomandojnë mirëmbajtje më të shpeshtë të automjetit për të përmirësuar sigurinë e tij.
Provoni kurse të sigurta të drejtimit
Një kurs drejtimi mund ta ndihmojë adoleshentin të fitojë më shumë siguri në vetvete duke praktikuar aftësitë e tij në një mjedis të kontrolluar dhe të sigurt.
Wojtczak thotë se kurset e saj përqendrohen në identifikimin e rreziqeve, kontrollin e automjetit, shpejtësinë dhe menaxhimin e hapësirës. Qëllimi është t’u mundësohet nxënësve të përballen me situata të ndryshme, të bëjnë gabime dhe të mësojnë prej tyre. Kur zgjidhni një autoshkollë, ajo rekomandon ta vizitoni atë, të bëni pyetje dhe të merrni një vendim të informuar.
Krijoni komunikim të hapur dhe pa gjykime
Nëse një adoleshent bën një gabim pas timonit, Keshri këshillon prindërit të qëndrojnë të qetë dhe të flasin me të në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe pa e frikësuar. Thuajini se nuk është në telashe dhe se edhe ju keni bërë gabime gjatë drejtimit të makinës. Pastaj dëgjoni versionin e tij të asaj që ka ndodhur.
Kur prindërit i pranojnë dhe i marrin seriozisht përvojat e adoleshentëve pa ofruar menjëherë zgjidhje apo kritika, ata krijojnë një marrëdhënie më të hapur dhe më të besueshme.
Jini të durueshëm dhe përpiquni ta shijoni procesin
Wojtczak thekson se çdo person mëson të drejtojë makinën me ritmin e vet. Për këtë arsye, është e rëndësishme të mos përqendroheni vetëm te momenti kur adoleshenti “është i përshtatshëm” për të drejtuar, por te fakti nëse është vërtet gati.
Shumë shpejt, adoleshenti juaj do të jetë i rritur dhe ajo kohë nuk do të kthehet më.
Prandaj, përpiquni të mos e shihni mësimin e drejtimit të makinës si një detyrë të lodhshme. Shiheni si një mundësi për të kaluar kohë vetëm me fëmijën tuaj, për të biseduar dhe për ta ndihmuar të fitojë një aftësi që do t’i duhet për pjesën tjetër të jetës.
Artikull nga: Parents.com
Përkthim: Prinderimi.com
