Fëmijëria është periudha më themelore për ndërtimin e besimit, sigurisë emocionale dhe ndjenjës së vetvetes. Megjithatë, kur fëmijët përjetojnë neglizhencë emocionale, pra mungesë të përhershme të vëmendjes, mbështetjes dhe reagimit emocional nga kujdestarët e tyre, pasojat janë të thella dhe shpesh të padukshme në pamje të parë. Ndryshe nga abuzimi fizik që lë shenja të dukshme, neglizhenca emocionale ngulitet në psikikën e fëmijës, duke dëmtuar mënyrën se si ai e percepton veten, trupin dhe marrëdhëniet me botën përreth.
Çfarë është neglizhenca emocionale dhe si manifestohet?
Neglizhenca emocionale ndodh kur një fëmijë nuk merr mjaftueshëm ngrohtësi, ndjeshmëri dhe pranim emocional nga të rriturit që duhet ta mbrojnë. Sipas burimeve si “Parenting for Brain”, shenjat e saj mund të përfshijnë: sjellje të tërhequra, vetëbesim të ulët, vështirësi në ndërtimin e marrëdhënieve, vonesa në zhvillim dhe çrregullime emocionale si turpi, vetëfajësimi dhe ndjenja e pavlefshmërisë. Fëmijët që rriten në mjedise emocionalisht të ftohta shpesh ndihen të padukshëm, të pavlerësuar dhe të vetmuar, edhe në prani të të tjerëve.
“Fëmijët nuk i mbajnë mend fjalët që u thua, por ndjenjën që u shkakton praninë apo mungesën tënde.” – Dr. Jonice Webb
Këta fëmijë mësojnë t’i shtypin ndjenjat e tyre për të mbijetuar emocionalisht, duke ndërtuar një distancë të dhimbshme me trupin dhe ndjesitë e tyre. Kjo çon në një fenomen të quajtur “interoception” e dëmtuar – aftësia për të ndier dhe interpretuar sinjalet e brendshme trupore, si uria, lodhja, frika apo kënaqësia.
4 mënyra për ta ndihmuar fëmijën tuaj të shërohet dhe të tejkalojë neglizhencën emocionale
Si të njohim shenjat e neglizhencës emocionale tek fëmijët?
Sipas “Parenting for Brain”, simptomat që mund ta tregojnë këtë përfshijnë:
-
Model i lidhjes së pasigurtë i fëmijës
Fëmija nuk ndihet i sigurt emocionalisht me prindin dhe ka vështirësi në krijimin e lidhjeve të qëndrueshme. -
Modelet e sjelljes pasive, të tërhequra dhe agresive
Sjelljet ekstreme shfaqen si reagim ndaj mungesës së vëmendjes emocionale. -
Vonesa në zhvillim
Fëmija mund të ketë ngecje në zhvillimin motorik, social ose njohës. -
Negativiteti gjatë ndërveprimit prind-fëmijë dhe zemërimi ndaj prindit
Fëmija tregon qëndrime armiqësore ose të zemëruara ndaj figurës prindërore. -
Ndërveprim social dukshëm më pak pozitiv
Marrëdhëniet me të tjerët karakterizohen nga mungesa e ndjeshmërisë dhe bashkëpunimit. -
Vonesa në zhvillimin e të folurit
Fëmija nuk zhvillon aftësitë gjuhësore në përputhje me moshën. -
Shmangia e ndërveprimit me fëmijët e tjerë
Izolimi social dhe mungesa e dëshirës për të ndërtuar marrëdhënie me bashkëmoshatarët janë të zakonshme. -
Marrëdhënie të këqija me bashkëmoshatarët
Fëmija mund të përjetojë konflikte të shpeshta dhe të mos arrijë të krijojë miqësi të qëndrueshme. -
Sjellje përçarëse dhe impulsive, agresion, armiqësi dhe kundërshtim
Sjelljet e pamenduara dhe shpërthyese janë shenja të vështirësive në vetërregullim emocional. -
Vetëbesim i ulët
Fëmija nuk beson në aftësitë dhe vlerën e vet, duke u ndjerë inferior. -
Turpi, vetëfajësimi dhe ndjenja e pavlefshmërisë
Fëmija fajëson veten për gjithçka dhe ndihet i pavlerë në sytë e të tjerëve. -
Problemet e vëmendjes
Ka vështirësi në përqendrim, ndjekje udhëzimesh dhe mbajtje mendjeje gjatë aktivitetit. -
Probleme të sjelljes
Mund të shfaqen si mospërfillje ndaj rregullave, mungesë bashkëpunimi dhe sjellje sfiduese. -
Simptomat e çrregullimit depresiv dhe ankthit
Fëmija përjeton gjendje të zgjatura trishtimi, frike ose shqetësimi pa shkak të qartë.
Ndikimi në ndjeshmërinë trupore dhe rregullimin emocional
Një meta-analizë e re me rreth 4,000 pjesëmarrës ka treguar qartë lidhjen midis abuzimit emocional dhe ndjeshmërisë së ulët trupore. Fëmijët e neglizhuar emocionalisht më vonë në jetë shfaqin vështirësi në identifikimin e ndjenjave trupore, si dhe në dëgjimin e nevojave të tyre fizike dhe emocionale. Kjo mungesë besimi tek vetvetja ndikon direkt në aftësinë për të rregulluar emocionet, çka i bën më të rrezikuar ndaj depresionit, ankthit dhe çrregullimeve të të ngrënit.
Kur fëmija nuk e ndien trupin si vend të sigurt dhe të besueshëm, ai ndalet së besuari edhe në ndjesitë e tij më të thella. Më vonë, në moshë madhore, kjo çon në sjellje vetë-shkatërruese, vështirësi në vendimmarrje, probleme me vetëdijen trupore dhe ndjenjën e identitetit.
Rëndësia e ndërhyrjes së hershme dhe ndjeshmërisë prindërore
Lajmi i mirë është se dëmet e neglizhencës emocionale nuk janë të pariparueshme. Psikologët theksojnë se ndërhyrjet e hershme, sidomos gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës, mund të ndihmojnë në riparimin e ndjeshmërisë trupore dhe vetëvlerësimit. Prindërit, edukatorët dhe kujdestarët duhet të mësojnë të njohin shenjat e neglizhencës dhe të ndërtojnë një komunikim të hapur, të ngrohtë dhe vëmendshëm me fëmijët. Marrja në konsideratë e ndjenjave të fëmijës, dëgjimi aktiv dhe validimi emocional janë hapa kyç drejt rikthimit të besimit në trupin dhe ndjesitë e vetvetes.
Gjithashtu, terapitë që përqendrohen në trup, si terapia somatike, yoga ose ndërgjegjësimi trupor (body awareness), kanë treguar efekt pozitiv në rivendosjen e ndjeshmërisë trupore dhe në uljen e simptomave të stresit dhe traumës.
Ndërgjegjësimi shoqëror dhe mbështetja institucionale
Shoqëria duhet të kuptojë se plagët emocionale të fëmijëve nuk shërohen vetë dhe nuk janë “fazë kalimtare”. Sistemet arsimore, institucionet e kujdesit social dhe sektori i shëndetit mendor duhet të përfshijnë trajnime për të identifikuar dhe trajtuar neglizhencën emocionale. Ndërtimi i rrjeteve të mbështetjes për familjet dhe zhvillimi i programeve edukative për rritjen e inteligjencës emocionale janë thelbësore.
