Për shumë prindër, zhvillimi i fëmijëve në lexim shpesh merr vëmendje të veçantë, ndërkohë që rëndësia e aftësive të hershme në matematikë shpesh nënvlerësohet. Megjithatë, studimet e fundit kanë treguar qartë se njohuritë matematikore të hershme janë një ndër parashikuesit më të fuqishëm të suksesit akademik të mëvonshëm, jo vetëm në matematikë, por edhe në fusha të tjera si leximi dhe shkenca. Prandaj, zhvillimi i këtyre aftësive në periudhën parashkollore është jetik./prindërimi
Çfarë janë aftësitë e hershme të numërimit?
Aftësitë e hershme të numërimit përfshijnë njohjen e numrave, krahasimin e sasive, kuptimin dhe përdorimin e strategjive të thjeshta për mbledhje e zbritje. Këto aftësi ndahen në dy kategori: simbolike (numrat e shkruar dhe të folur) dhe jo-simbolike (manipulimi i objekteve reale pa përdorur numra të shkruar).
Për shembull, një fëmijë që numëron pesë blloqe dhe i kupton se fjala “pesë” i referohet të gjithë grupit të blloqeve, ka përvetësuar një aftësi simbolike. Ndërsa kur shton një bllok tjetër pa përdorur fjalë apo numra, po punon në nivelin jo-simbolik.
Aftësitë neurokognitive që ndikojnë në zhvillimin matematik
Përveç vetë aftësive numerike, edhe funksionet neurokognitive si kujtesa e punës dhe gjuha kanë ndikim të madh në përvetësimin e koncepteve matematikore. Prandaj, një fëmijë me vështirësi në përqendrim apo me një zhvillim të vonuar gjuhësor mund të hasë vështirësi edhe në matematikë, edhe pse në pamje të parë problemet nuk janë të lidhura.
Rekomandohet që vlerësimi i hershëm për vështirësitë matematikore të përfshijë jo vetëm njohuritë numerike, por edhe funksionet themelore njohëse.
Ndërhyrja e hershme: si t’u ndihmojmë fëmijëve?
Gjetjet nga studimet gjatësore tregojnë se fëmijët që hyjnë në kopsht me njohuri të ulëta në numra, kanë shumë gjasa të mbeten prapa edhe në klasat e mëvonshme. Ndaj ndërhyrja e hershme është thelbësore.
Tre teknika të thjeshta që prindërit mund të përdorin në shtëpi janë:
-
Numërimi i objekteve gjatë lojës: Numëroni me zë të lartë lodrat, hapin e shkallëve apo frutat gjatë ngrënies.
-
Lojërat me krahasime: Pyeteni fëmijën: “Kush ka më shumë lodra, ti apo vëllai?”.
-
Leximi i librave me tema matematikore: Zgjidhni libra që përfshijnë tregime me numra, për të forcuar konceptet në mënyrë natyrale.
Sipas LeFevre: ”Ekspozimi i hershëm ndaj aktiviteteve me numra ndikon ndjeshëm në zhvillimin matematik.”
Roli i prindërve dhe mjedisit familjar
Fëmijët nga familje me status të ulët socio-ekonomik shpesh kanë më pak përvoja të pasura numerike. Prindërit duhet të jenë të vetëdijshëm se ndërveprimet e përditshme si pazar, gatim apo lojërat në natyrë janë mundësi të shkëlqyera për të praktikuar konceptet matematikore. Këto situata reale ndihmojnë fëmijët të ndërtojnë lidhje të natyrshme me numrat dhe sasinë, duke e bërë matematikën më të kuptueshme dhe të prekshme.
Fjalitë si “Na duhen edhe dy vezë që të bëhen gjashtë” ose “Kemi tre gota, na duhet edhe një për të gjithë” e ushqejnë mendimin matematik në mënyrë të pavetëdijshme. Po ashtu, përdorimi i pyetjeve të hapura dhe i krahasimeve ndihmon në zhvillimin e të kuptuarit konceptual. Sa më shpesh që prindërit përfshijnë fëmijët në situata ku numrat kanë kuptim praktik, aq më i fortë bëhet themeli i tyre njohës.
Tre zgjidhje/sugjerime shtesë që prindërit mund të zbatojnë
-
Krijimi i rutinave ditore me përfshirje të numrave: për shembull, të numërojnë hapat nga shtëpia deri te kopshti ose lodrat gjatë mbledhjes pas loje.
-
Lojërat me zarë dhe tabela: këto i ndihmojnë fëmijët të njohin sekuencat, të numërojnë përpara dhe mbrapsht, dhe të ndërtojnë strategji.
-
Kalendarët familjarë: përfshini fëmijën në shënimin e ditëve, numërimin e ditëve deri te një ngjarje e rëndësishme dhe llogaritjen e kohës, gjë që ndihmon në konceptin e numrave dhe kohës.
Këto ndërhyrje të thjeshta, të aplikuara rregullisht, ndikojnë ndjeshëm në vetëbesimin, motivimin dhe përvetësimin natyral të matematikës tek fëmijët në fazat më kritike të zhvillimit të tyre.
Çfarë duhet të vëzhgojnë prindërit?
Nëse fëmija në moshën 4-5 vjeç:
-
Nuk është në gjendje të numërojë përtej 5,
-
Nuk e njeh dallimin mes “më shumë” dhe “më pak”,
-
Nuk arrin të manipulojë sasi bazike si shtimi ose heqja e 1-2 objekteve,
Atëherë është e rëndësishme të konsultoheni me një edukator ose psikolog zhvillimor për të vlerësuar nevojën për ndërhyrje më të thelluar.
Pse kjo është gjendje urgjente?
Zhvillimi i hershëm numerik nuk është thjesht përgatitje për lëndën e matematikës, por bazë për të ndërtuar të menduarit kritik, vëmendjen dhe fleksibilitetin njohës. Një ndërhyrje e hershme dhe e synuar mund të bëjë diferencën mes një fëmije që lufton për të kuptuar konceptet themelore dhe një fëmije që ndërton me siguri suksesin akademik.
Për më tepër, këto aftësi nuk kanë rëndësi vetëm për suksesin në klasë, por ndikojnë në mënyrën se si fëmijët përballen me sfidat reale të jetës, ku vendimmarrja dhe analiza logjike janë të domosdoshme. Prindërit, mësuesit dhe specialistët duhet të veprojnë me urgjencë, jo vetëm për të ndihmuar fëmijët në rrezik, por për të riformësuar të gjithë qasjen ndaj të nxënit të hershëm matematik.
Në një kohë kur të dhënat janë të qarta dhe pasojat janë të mëdha, mosveprimi nuk është më opsion. Identifikimi dhe mbështetja e hershme e aftësive numerike është më shumë se një strategji arsimore – është një detyrim shoqëror për të siguruar që asnjë fëmijë të mos mbetet pas.
Të investosh sot në zhvillimin matematikor të fëmijës është të investosh në fuqinë e tij për të kuptuar botën, për të marrë vendime të mençura dhe për të ndërtuar një të ardhme më të mirë. Kjo është arsyeja pse çdo prind, mësues dhe politikëbërës duhet të kuptojë se sa thellë rrënjoset suksesi matematikor në vitet më të hershme të jetës. Veprimi i sotëm është themeli i fuqizimit nesër.
