Fëmijët e talentuar shpesh bien në sy. Pavarësisht nëse jeni prind, edukator apo nxënës, ka gjasa që të jeni këtu sepse keni vënë re diçka ndryshe tek një nxënës ose tek vetja juaj, nëse jeni ju nxënësi në fjalë, apo prindi i një fëmijë të tillë. Ata që nuk kanë një formim në edukimin e të talentuarve mund të mendojnë se fëmijët e talentuar bien në sy për shkak të notave të tyre të mira ose arritjeve të larta. Megjithatë, shumë prej nesh që punojmë me fëmijë të talentuar e dimë se ata janë të ndryshëm për arsye të tjera si sensi i tyre i veçantë i humorit, pyetjet e tyre intensive, ose refuzimi i tyre për të qëndruar ulur në klasë dhe për të përsëritur fakte matematikore kur ata do të preferonin shumë më tepër të diskutonin natyrën e pafundësisë. Kërkimi i tipareve të talentit tek fëmijët mund të ofrojë informacion për prindërit, edukatorët dhe vetë nxënësit për të vendosur nëse duan të ndjekin testimin e inteligjencës, përshpejtimin, ose thjesht të kenë një kuptim më të mirë se kush janë këta fëmijë.
Çfarë është dhuntia apo talenti?
Në thelbin e tij, talenti është një ndryshim i bazuar në tru që kontribuon në botën tonë të gjallë dhe neurodiverse. Ky ndryshim neurologjik do të thotë që nxënësit thellësisht të talentuar përjetojnë një trajektore zhvillimi intelektual, akademik dhe social-emocional të ndryshme nga individët neurotipikë. Këto ndryshime janë të detajuara në “Neuroshkenca e Talentit,” një seri artikujsh nga GRO (Gifted Research and Outreach).
Për të cituar një udhëheqës të dashur në edukimin e të talentuarve, Dr. Jim Delisle, “Talenti është një aftësi e lindur për të zbuluar dhe kuptuar botën në mënyra komplekse që ndryshojnë ndjeshëm nga normat e pritshme për moshën.” (Understanding Your Gifted Child from the Inside Out, fq. 8). E rëndësishmja, Delisle bën dallimin se talenti nuk është gjithmonë i dukshëm vetëm duke parë arritjet e një nxënësi. Kjo është shpesh një burim tensioni kur avokohet për fëmijën shumë të talentuar i cili mund të duket mesatar, ose edhe nën mesataren, në shkollë.
Prindërit dhe profesionistët e arsimit shpesh dëgjojnë të njëjtat mite rreth nxënësve të talentuar dhe duhet të bëjnë hapin shtesë për të edukuar veten mbi talentët në mënyrë që t’u shërbejnë më mirë nevojave të kësaj popullate.
Si shumica e njerëzve, nxënësit me aftësi të larta janë individë unikë me talente dhe interesa të ndryshme dhe shumëanëshe. Disa demonstrojnë mjeshtëri në fusha të shumta ndërsa të tjerë shkëlqejnë në një lëndë të vetme. Identifikimi i talentit shpesh mbështetet në një përzierje të testimit të talentit dhe vëzhgimeve më cilësore të karakteristikave dhe sjelljeve të talentuara.
Karakteristikat e zakonshme të fëmijëve të talentuar:
- Aftësia për të kuptuar materiale disa nivele klase mbi moshatarët e tyre
- Thellësi dhe ndjeshmëri emocionale befasuese në moshë të re
- Ndjenjë e fortë kureshtjeje
- Entuziastë për interesa dhe tema unike
- Sens humori i veçantë ose i pjekur
- Zgjidhje krijuese problemesh dhe shprehje që burojnë nga një imagjinatë e bollshme
- Përthith informacionin shpejt me pak përsëritje të nevojshme
- I vetë-ndërgjegjshëm, ka ndërgjegjësim social dhe ndërgjegjësim për çështjet globale
Shoqata Kombëtare për Fëmijët e Talentuar (The National Association for Gifted Children) liston tipare shtesë të talentit që prindërit mund t’i gjejnë të dobishme. Sigurisht, çdo nxënës i talentuar është unik, dhe ata mund të paraqiten me një përzierje të këtyre tipareve ose vetëm me një tipar por shumë intenziv, ose dy e më shumë tipare ose ndoshta ju mund ta zbuloni se asnjë prej tyre nuk i përshtatet fare.
Cilat janë tiparet e fëmijëve thellësisht të talentuar?
Individët thellësisht të talentuar arrijnë rezultate në 99.9% të rasteve kur testohen në IQ dhe në teste të tjera të arritjeve dhe kanë një nivel jashtëzakonisht të lartë të aftësisë intelektuale.
Karakteristikat e individëve thellësisht të talentuar mund të përfshijnë:
- Kuptim i shpejtë: Një aftësi e përparuar për të mësuar dhe përpunuar informacionin me shpejtësi, e kombinuar me një nevojë për stimulim të vazhdueshëm mendor; nxënësit thellësisht të talentuar shpesh punojnë me një ritëm të ndryshëm nga bashkëmoshatarët neurotipikë – duke ecur shumë përpara ose duke u ndalur për t’u zhytur thellë në fushat e interesit.
- Kuptim intuitiv i bazave: Vështirësi në përqendrim në detyra që nuk janë intelektualisht sfiduese, përfshirë materiale përsëritëse ose detyra memorizuese; fëmijët thellësisht të talentuar shpesh kanë nevojë për më pak praktikë për të zotëruar një ide ose koncept.
- Tendenca drejt kompleksitetit: Duke pasur një nevojë për të kuptuar “tablonë e madhe” të asaj që po mësojnë; ata mund të bëjnë pafund pyetje “pse” ose preferojnë të mësojnë nga e tëra tek pjesa sesa nga pjesa tek e tëra.
- Nevoja për saktësi: Një vlerësim për nuancat dhe një nevojë për saktësi në të menduar dhe shprehje; ata shpesh mund t’u përgjigjen pyetjeve me “kjo varet…” dhe mund të kenë vështirësi me vlerësimet me zgjedhje të shumëfishta që u kërkojnë të marrin vendime përfundimtare pa një sfond të gjerë kontekstual për pyetjet.
- Pritshmëri të larta: Një tendencë për të mbajtur veten dhe të tjerët në standarde të larta, e cila ndonjëherë mund të paraqitet si perfeksionizëm ose një ndjenjë shumë e përcaktuar e drejtësisë; kjo mund të çojë në sfida kur kuptohen rregullat e vendosura nga të tjerët ose kur ndërveprohet me bashkëmoshatarët që nuk mbajnë të njëjtat standarde.
- Interesa divergjente: Një imagjinatë e gjallë dhe interesa specifike mund ta bëjnë të vështirë lidhjen me bashkëmoshatarët; nxënësit thellësisht të talentuar mund të kërkojnë fëmijë më të mëdhenj ose të rritur që ndajnë interesat e tyre, ose mund të lidhen me fëmijë më të vegjël që janë fleksibël në të menduarin e tyre dhe angazhohen në ndjekje imagjinare.
Shpeshherë të rinjtë thellësisht inteligjentë nuk identifikohen siç duhet dhe, për rrjedhojë, nuk marrin një edukim të përshtatshëm sfidues. Kërkimet tregojnë se kjo mund të çojë në mosarritje ose madje edhe braktisje të shkollës – studimet tregojnë se 40 për qind e të gjithë nxënësve të talentuar mund të jenë mosarritsës (Handbook of Gifted Education, fq. 424). Duhet të krijohen institute për të ndihmuar këta fëmijë të ndritur që të fitojnë njohje në diskursin publik kombëtar dhe të punohet drejtpërdrejt me familjet për t’i ndihmuar ata të arrijnë potencialin e tyre.
